Chùa Tây Phương

Chùa Tây Phương, tên chữ là Sùng Phúc tự, nằm trên đỉnh đồi Câu Lâu ở xứ Đoài, phía tây Hà Nội. Chùa nổi tiếng nhất vì bộ tượng gỗ: khoảng 64 pho tượng sơn son thếp vàng, trong đó các pho La Hán được xem là những kiệt tác của điêu khắc Việt Nam thời Hậu Lê.

Lịch sử

Năm dựng chùa chưa rõ. Có sách nói chùa có từ thời Mạc, và hoa văn trên hai tấm bia cổ trong chùa mang phong cách cuối thế kỷ 16, đầu thế kỷ 17. Cũng có nguồn cho rằng chùa có từ thế kỷ 6–7.

Năm 1632, đời vua Lê Thần Tông, chùa dựng thượng điện ba gian, hậu cung và hành lang hai mươi gian. Khoảng 1657–1682, Tây Đô Vương Trịnh Tạc cho dựng lại chùa và tam quan. Năm 1794, thời Tây Sơn, chùa được đại tu và mang tên Tây Phương cổ tự. Dáng chùa ngày nay chủ yếu là từ lần đại tu ấy.

Năm 1960, nhà thơ Huy Cận đến thăm chùa và viết bài thơ "Các vị La Hán chùa Tây Phương".

Kiến trúc

Từ chân đồi, khoảng 240 bậc đá ong dẫn lên cổng chùa. Chùa gồm ba nếp nhà song song: bái đường, chính điện và hậu cung. Mỗi nếp hai tầng mái chồng diêm. Tường xây gạch Bát Tràng nung đỏ để trần, điểm những ô cửa sổ tròn. Cột gỗ kê trên đá tảng chạm cánh sen.

Mái lợp hai lớp ngói: lớp trên in nổi hình lá đề, lớp dưới là ngói vuông sơn nhiều màu. Diềm mái chạm lá cuốn, trên mái và đầu đao gắn rồng, phượng, hoa lá bằng đất nung. Khắp chùa, chỗ nào có gỗ là có chạm trổ, phần lớn do thợ mộc làng Chàng Sơn gần đó làm nên.

Bộ tượng

Tượng tạc bằng gỗ mít, sơn son thếp vàng; nhiều pho cao hơn người thật. Đáng chú ý có:

• Tam thế Phật, niên đại đầu thế kỷ 17; bộ Di Đà Tam Tôn gồm Đức Phật A Di Đà, Quán Thế Âm và Đại Thế Chí.
• Tượng Tuyết Sơn: Đức Thích Ca thời tu khổ hạnh, thân gầy trơ xương, mắt trũng sâu nhìn vào trong, hai bên là A Nan và Ca Diếp.
• Di Lặc, Văn Thù, Phổ Hiền, tám pho Kim Cương cao chừng 3 m.
• Mười sáu vị Tổ Ấn Độ và mười tám vị La Hán. Mỗi vị một dáng: người ngước nhìn mây khói, người tì cằm lên gối mỉm cười, người đăm chiêu như đang nói chuyện với ai. Pho La Hầu La được tả như một cụ già Việt Nam gầy gò, tay chống gậy, thấy rõ từng đốt xương bàn tay.

Viếng chùa

• Đường lên chùa là những bậc đá ong khá dốc; người lớn tuổi nên đi chậm, nghỉ giữa chừng.
• Bộ La Hán là phần quý nhất của chùa. Hãy dành thời gian đứng ngắm từng pho.