Đức Phật Thích Ca Mâu Ni
Đức Phật Thích Ca Mâu Ni là người khai sáng đạo Phật, bậc thầy mà người con Phật gọi là Bổn Sư. Ngài là một con người có thật trong lịch sử, sống ở miền bắc Ấn Độ vào khoảng thế kỷ 6 đến thế kỷ 5 trước Công nguyên. Bằng chính sự tu tập của mình, Ngài giác ngộ, rồi dành trọn phần đời còn lại để chỉ cho mọi người con đường thoát khổ.
Tên gọi: Tên khi sinh của Ngài là Tất-đạt-đa (Siddhārtha), họ Cồ-đàm (Gautama). Thích Ca Mâu Ni (Śākyamuni) nghĩa là "bậc hiền giả của dòng họ Thích Ca". Kinh còn gọi Ngài bằng nhiều danh hiệu như Như Lai, Thế Tôn. Chữ Phật (Buddha) nghĩa là người đã tỉnh thức.
Cuộc đời: Ngài là thái tử của vua Tịnh Phạn và hoàng hậu Ma-da nước Ca-tỳ-la-vệ, sinh ra ở vườn Lâm-tỳ-ni, nay thuộc Nepal. Mẹ mất bảy ngày sau khi sinh Ngài, người dì là bà Ma-ha-ba-xà-ba-đề nuôi Ngài khôn lớn. Thái tử kết hôn với công chúa Da-du-đà-la và có con trai là La-hầu-la. Năm 29 tuổi, sau khi thấy cảnh già, bệnh, chết và gặp một vị tu sĩ, Ngài rời cung điện đi tìm đạo. Sáu năm khổ hạnh không đưa tới giải thoát, Ngài chọn con đường trung đạo, ngồi thiền dưới cội bồ-đề ở Bồ-đề Đạo Tràng và thành đạo năm 35 tuổi. Bài pháp đầu tiên Ngài giảng cho năm anh em ông Kiều Trần Như ở vườn Lộc Uyển là Tứ Diệu Đế. Ngài đi giáo hóa suốt 45 năm, rồi nhập Niết-bàn năm 80 tuổi tại Câu-thi-na.
Thế giới: Ngài là giáo chủ cõi Ta Bà, tức thế giới chúng ta đang sống. "Ta Bà" (sahā) có nghĩa là kham nhẫn: một cõi nhiều khổ đau mà chúng sinh vẫn phải chịu đựng.
Hình tượng: Tượng Đức Thích Ca thường ngồi kiết già. Tay phải buông xuống chạm đất là ấn xúc địa, nhắc lúc Ngài thành đạo và gọi đất làm chứng; hai tay đặt trong lòng là ấn thiền định. Mùa Phật Đản có tượng sơ sinh một tay chỉ trời, một tay chỉ đất. Tượng nằm nghiêng bên phải là lúc Ngài nhập Niết-bàn. Nhiều chùa Việt còn có tượng Thích Ca tuyết sơn, thân gầy guộc, nhắc những năm khổ hạnh.
Ý nghĩa: Đức Thích Ca không tự nhận mình là thần linh. Ngài là người đã tự mình đi hết con đường rồi chỉ lại cho người sau. Điều Ngài dạy có thể thực hành ngay trong đời: thấy rõ khổ và nguyên nhân của khổ, sống theo Bát Chánh Đạo, giữ tâm tỉnh thức. Niệm danh hiệu Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật là nhớ tới người thầy ấy và lời Ngài dạy.