Chùa Thầy

Chùa Thầy, tên chữ là Thiên Phúc tự, là một quần thể chùa dưới chân và trên sườn núi Sài Sơn, khoảng 20 km về phía tây Hà Nội. "Thầy" ở đây là thiền sư Từ Đạo Hạnh đời Lý, người tu và viên tịch ở núi này. Ngài cũng được dân gian xem là ông tổ của nghệ thuật múa rối nước.

Lịch sử

Ban đầu nơi đây chỉ là một am nhỏ tên Hương Hải, chỗ thiền sư Từ Đạo Hạnh trụ trì. Vua Lý Nhân Tông cho dựng lại thành hai cụm chùa: chùa Cao (Đỉnh Sơn tự) trên núi và chùa Dưới, tức chùa Cả, tên chữ Thiên Phúc tự. Đầu thế kỷ 17, Dĩnh Quận công cùng hoàng tộc trùng tu, xây điện Phật, điện Thánh, rồi nhà hậu, nhà bia, gác chuông. Năm 1602, Phùng Khắc Khoan dựng hai cây cầu Nhật Tiên và Nguyệt Tiên.

Tương truyền thiền sư Từ Đạo Hạnh thoát xác trong hang sau chùa Cao rồi đầu thai làm vua Lý Thần Tông. Vì thế chùa có tượng ngài ở ba kiếp: kiếp Phật, kiếp Thánh và kiếp Vua.

Kiến trúc

Chùa dựng theo lối "tiền Phật hậu Thánh", quay mặt về hướng nam. Theo thuyết phong thủy, chùa nằm trên thế đất hình rồng. Hồ Long Chiểu trước chùa là miệng rồng, thủy đình giữa hồ là viên ngọc, hai cầu Nhật Tiên và Nguyệt Tiên là hai râu rồng. Cầu Nhật Tiên dẫn ra một hòn đảo nhỏ có đền thờ Tam phủ, cầu Nguyệt Tiên dẫn lên núi.

Chùa chính gồm ba tòa song song: chùa Hạ, chùa Trung và chùa Thượng.

• Chùa Hạ bày tượng Đức Ông, Thánh hiền, và một bức bình phong lớn tả cảnh địa ngục.
• Chùa Trung thờ Phật. Hai pho Hộ pháp ở đây cao gần 4 m, đắp bằng đất thó trộn giấy bản, mật, trứng, được xem là lớn nhất trong các chùa Việt.
• Chùa Thượng cao nhất, là Đại hùng bảo điện và cũng là nhà Thánh. Trên cùng là bộ Di Đà Tam Tôn tạc thời Mạc: Đức Phật A Di Đà ở giữa, Quán Thế Âm ngồi buông một chân, tay cầm phất trần, Đại Thế Chí ngồi xếp bằng. Dưới là tượng Từ Đạo Hạnh kiếp Phật, ngồi trên bệ sen còn từ đời Lý. Cả bộ tượng đặt trên bệ đá thời Trần chạm sen, rồng và chim thần Garuda.

Tượng Từ Đạo Hạnh kiếp Thánh có cốt tre và các khớp cử động như con rối. Tương truyền xưa kia mỗi lần mở cửa khám, tượng nhỏm dậy chào; về sau các khớp bị tháo đi.

Trên núi có chùa Cao, nơi Từ Đạo Hạnh tu đầu tiên, và động Phật Tích sau chùa, còn gọi là hang Thánh Hóa. Gần đó là hang Cắc Cớ và khoảng đá bằng trên đỉnh gọi là chợ Trời.

Viếng chùa

• Hội chùa Thầy diễn ra từ mùng 5 đến mùng 7 tháng Ba âm lịch, có múa rối nước ở thủy đình giữa hồ.
• Đường lên chùa Cao và các hang trên núi khá dốc, đá trơn khi trời mưa; người lớn tuổi nên có người đi cùng.