Chùa Bút Tháp

Chùa Bút Tháp, tên chữ là Ninh Phúc tự, nằm bên đê sông Đuống ở Bắc Ninh. Chùa là một trong những ngôi chùa cổ còn giữ gần như nguyên vẹn quy mô thế kỷ 17 ở đồng bằng Bắc Bộ. Trong chùa có pho tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay được công nhận là bảo vật quốc gia. Chùa là di tích quốc gia đặc biệt.

Lịch sử

Năm dựng chùa chưa có tài liệu chắc chắn. Sách Địa chí Hà Bắc cho rằng chùa có từ đời vua Trần Thánh Tông, thế kỷ 13.

Chùa nổi tiếng từ thế kỷ 17, khi hòa thượng Chuyết Chuyết, người Phúc Kiến (Trung Hoa), sang Việt Nam năm 1633 và về trụ trì. Ngài viên tịch năm 1644, đệ tử là thiền sư Minh Hạnh nối pháp. Cũng thời ấy, Hoàng thái hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc rời cung về chùa tu hành. Thấy chùa hư nát, bà cùng con gái là công chúa Lê Thị Ngọc Duyên bỏ tiền của trùng tu. Năm 1647, chùa làm xong; quy mô và cấu trúc chùa ngày nay về cơ bản là của lần dựng ấy.

Chùa được tu sửa thêm các năm 1739, 1903, 1915, 1921 và 1992–1996. Trong kháng chiến chống Pháp, làng Bút Tháp bị pháo kích và đốt phá nhiều lần, chùa trúng đạn, nhiều tượng hư hại, nhưng ngôi chùa vẫn còn đứng. Chùa được xếp hạng di tích quốc gia từ năm 1962.

Kiến trúc

Toàn bộ chùa quay về hướng nam. Phật điện gồm mười nếp nhà nối nhau trên một trục dài hơn 100 m: qua tam quan là gác chuông hai tầng tám mái, rồi đến chùa chính với tiền đường, nhà thiêu hương, thượng điện, tiếp đến cầu đá, tòa Thích Thiện Am, trung đường, phủ thờ, hậu đường. Hai dãy hành lang chạy suốt hai bên.

Chùa dùng khung gỗ, nhưng nền, bệ và lan can làm bằng đá. Trên lan can thượng điện, cầu đá và chân tháp Bảo Nghiêm có tổng cộng 51 bức chạm đá: hoa lá, chim muông, tứ linh, cùng một phong cách và một niên đại. Tháp Bảo Nghiêm bằng đá là ngọn tháp mà dân gian gọi là Bút Tháp; tương truyền vua Tự Đức đi qua thấy tháp như ngọn bút lớn nên gọi vậy, và chùa mang luôn tên ấy.

Bộ tượng

Nổi bật nhất là tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay thế kỷ 17, tạc bằng gỗ sơn son thếp vàng, được công nhận là bảo vật quốc gia trong đợt đầu tiên năm 2012. Cùng với tượng Tây Thiên Đông Độ Việt Nam lịch đại Tổ sư và tượng Quan Âm Thị Kính, đây là bộ ba kiệt tác điêu khắc của chùa. Pho Tuyết Sơn, tả Đức Thích Ca thời tu khổ hạnh, cũng là một tác phẩm nổi tiếng.

Ở phủ thờ sau Phật điện có tượng Hoàng thái hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc, đầu đội vương miện mà khoác áo tu, và tượng công chúa Ngọc Duyên, cả hai ngồi tọa thiền. Ngoài ra chùa có tượng Văn Thù cưỡi sư tử xanh, Phổ Hiền cưỡi voi trắng, Kim Đồng Ngọc Nữ và nhiều tượng La Hán.

Viếng chùa

• Chùa nằm ngay bên đê sông Đuống, cách chùa Dâu không xa; có thể viếng cả hai chùa cổ trong một ngày.
• Tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay là bảo vật, đã nhiều lần bị hư hại vì người ta đổ thạch cao làm khuôn. Khi chiêm bái, xin đừng chạm tay vào tượng.