Chùa Phật Tích

Chùa Phật Tích, còn gọi là chùa Vạn Phúc, nằm trên sườn nam núi Phật Tích (núi Lạn Kha) ở Bắc Ninh. Chùa dựng năm 1057 dưới triều Lý Thánh Tông và nổi tiếng nhất với pho tượng Đức Phật A Di Đà bằng đá xanh thời Lý, một trong những pho tượng Phật cổ đẹp nhất Việt Nam. Chùa là di tích quốc gia đặc biệt.

Lịch sử

Theo tài liệu cổ, chùa khởi dựng năm Long Thụy Thái Bình thứ 4 (1057), có cả một ngọn tháp lớn. Những viên gạch thời Lý tìm thấy dưới nền chùa còn khắc dòng chữ ghi năm xây ấy. Tương truyền khi tháp đổ thì lộ ra pho tượng A Di Đà bằng đá xanh nguyên khối bên trong, và xóm bên chùa đổi tên là thôn Phật Tích, nghĩa là dấu tích của Phật. Nguyên phi Ỷ Lan có nhiều đóng góp trong những ngày đầu dựng chùa.

Thời Trần, vua Trần Nhân Tông cho xây ở đây một thư viện lớn và cung Bảo Hoa. Năm 1686, đời vua Lê Hy Tông, chùa được dựng lại với quy mô rất lớn và đổi tên là Vạn Phúc tự, công đầu thuộc về bà Trần Thị Ngọc Am, cung tần của chúa Trịnh Tráng, người rời phủ chúa về tu ở chùa. Thiền sư Chuyết Chuyết, vị tổ người Phúc Kiến từng trụ trì chùa Bút Tháp, viên tịch tại đây năm 1644.

Năm 1947, chùa bị quân Pháp đốt cháy gần như hoàn toàn. Năm 1959, ba gian chùa nhỏ được dựng lại để đặt pho tượng A Di Đà. Chùa được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa năm 1962 và được khôi phục dần từ đó.

Kiến trúc và hiện vật

Chùa dựng trên ba bậc nền bạt vào sườn núi theo lối thời Lý, mỗi nền dài khoảng 60 m, rộng khoảng 33 m. Bậc thứ nhất là sân chùa với vườn hoa mẫu đơn. Bậc thứ hai là nơi khảo cổ học tìm thấy nền móng tháp gạch hình vuông thời Lý và nhiều hiện vật điêu khắc. Bậc trên cùng có Long Trì (ao Rồng), nay đã cạn.

Pho tượng A Di Đà ngồi thiền định trên tòa sen, cao 1,86 m, tính cả bệ là 2,69 m. Trên bệ và trong các cánh sen chạm rồng và hoa lá, nét đặc trưng của mỹ thuật thời Lý. Ở bậc thềm thứ hai còn mười tượng thú bằng đá: sư tử, voi, tê giác, trâu, ngựa, mỗi loài hai con, nằm trên bệ hoa sen. Chùa còn giữ những phiến đá chạm Kim Cương, chim thần, nhạc công, vũ nữ thời Lý.

Sau chùa có 32 ngọn tháp gạch và đá, nơi giữ xá lợi các vị sư từng trụ trì, phần lớn dựng vào thế kỷ 17. Tháp lớn nhất là tháp Phổ Quang, cao hơn 5 m.

Viếng chùa

• Hội chùa Phật Tích vào mùng 4 Tết âm lịch: lễ Phật, xem hoa mẫu đơn, hát quan họ, đấu vật, đánh đu.
• Tương truyền vườn hoa mẫu đơn trước chùa là nơi chàng Từ Thức gặp nàng tiên Giáng Hương trong truyện cổ.
• Pho tượng A Di Đà là bảo vật quý. Bạn có thể đứng trước tượng niệm danh hiệu Ngài: Nam Mô A Di Đà Phật.