Vía Bồ Tát Quán Thế Âm xuất gia
Ngày 19 tháng Chín âm lịch, nhiều chùa Bắc tông làm lễ kỷ niệm Bồ Tát Quán Thế Âm xuất gia. Đây là một trong ba ngày vía của Ngài trong năm: 19 tháng Hai là ngày đản sinh, 19 tháng Sáu là ngày thành đạo, và 19 tháng Chín là ngày xuất gia.
Ba ngày này không có trong kinh điển. Theo một bài viết trên trang Phật giáo Việt Nam (phatgiao.org.vn), chúng được ghi trong sách Thiền môn nhật tụng và giữ theo lệ của Phật giáo Bắc tông. Hiểu như vậy để thấy ngày vía là dịp tưởng nhớ hạnh nguyện của Ngài, không phải một mốc lịch sử. Nói đến chuyện Ngài xuất gia, người Việt thường nhớ tới truyện công chúa Diệu Thiện.
Vị Bồ Tát lắng nghe
Quán Thế Âm nghĩa là "người lắng nghe âm thanh của cuộc đời". Phẩm Phổ Môn trong Kinh Pháp Hoa giải thích: chúng sinh gặp khổ nạn mà một lòng xưng danh hiệu Ngài, thì Ngài nghe tiếng ấy mà đến cứu giúp. Ngài là một trong những vị Bồ Tát được tôn kính rộng rãi nhất của Phật giáo Đại thừa, hiện thân cho lòng từ bi.
Ở Ấn Độ, Ngài vốn được tạc với thân nam. Khoảng từ thế kỷ 12, người Trung Hoa ngày càng hay thờ Ngài với hình tướng một người nữ mặc áo trắng, và người Việt cũng quen với hình ảnh ấy. Kinh Pháp Hoa kể Ngài có thể hiện thân trong nhiều dáng hình, nam hay nữ, người lớn hay trẻ nhỏ, tùy theo người cần được giúp.
Truyện công chúa Diệu Thiện
Truyện Diệu Thiện được chép lại từ khoảng thế kỷ 11 ở Trung Hoa và có nhiều dị bản. Truyện có lẽ bắt nguồn từ Đạo giáo, nên đọc như một truyện khuyến tu chứ không phải sử liệu.
Tương truyền, Diệu Thiện là con gái của vua Diệu Trang. Vua muốn gả nàng cho một người giàu có. Nàng thưa rằng sẽ vâng lời, nếu cuộc hôn nhân ấy giúp con người thoát được ba nỗi khổ: khổ vì già, khổ vì bệnh và khổ vì chết. Nếu không làm được, nàng xin được đi tu.
Vua giận, bắt nàng làm việc nặng, bớt cả cơm nước, nhưng nàng không đổi ý. Sau cùng vua cho nàng vào chùa, lại dặn các vị sư giao cho nàng những việc cực nhọc nhất để nàng nản lòng. Nàng vẫn làm hết, đến cả muông thú quanh chùa cũng tìm đến giúp. Truyện còn kể nhiều thử thách nữa, có lúc nàng tưởng đã mất mạng, rồi được đưa về núi Hương Sơn tu hành.
Về sau vua lâm bệnh nặng, không thầy thuốc nào chữa nổi. Có vị sư mách rằng phải có thuốc làm từ tay và mắt của một người chưa từng giận ai, và người ấy đang ở núi Hương Sơn. Diệu Thiện sẵn lòng hiến tay và mắt của mình. Vua khỏi bệnh, lên núi tạ ơn, mới biết người cứu mình chính là đứa con gái mình từng ruồng bỏ. Truyện kết rằng nàng hiện thành Quán Thế Âm nghìn mắt nghìn tay.
Người Việt gắn truyện này với đất nước mình: động Hương Tích, tức chùa Hương ngày nay, được xem là nơi công chúa tu hành, và được coi như núi Phổ Đà của Việt Nam. Dân gian Việt còn có truyện Quan Âm Thị Kính, kể một người phụ nữ cải trang làm nam để vào chùa tu, chịu bao oan khuất mà vẫn nhẫn nhục, cuối cùng thành Phật Bà Quan Âm.
Xuất gia là buông được điều gì
Cái đáng nhớ trong truyện Diệu Thiện không nằm ở phép lạ. Nó nằm ở câu hỏi nàng đặt ra trước ngày bước vào chùa: điều gì giúp được con người trước già, bệnh và chết? Giàu sang, quyền thế và một cuộc hôn nhân danh giá đều không trả lời được câu hỏi ấy. Nên nàng chọn con đường tu.
Không phải ai cũng xuất gia. Nhưng ai cũng có thể tự hỏi trong ngày này: mình đang ôm giữ điều gì quá chặt? Một nỗi giận cũ, một thói quen, một niềm tự ái? Buông được một chút thôi cũng là bước theo hạnh của Ngài. Và người đã từng chịu thiệt, như Diệu Thiện, vẫn có thể là người đầu tiên chìa tay ra.
Gợi ý cho ngày vía
- Tụng Kinh Phổ Môn, phẩm kinh nói về hạnh nguyện của Ngài.
- Niệm danh hiệu Bồ Tát Quán Thế Âm, tâm hướng về những người đang khổ.
- Ăn chay, dâng lên Ngài hương, hoa, đèn, trà, quả. Lòng thành quan trọng hơn mâm lễ.
- Nếu đến chùa dự lễ vía, nên đi sớm, giữ yên lặng trong chính điện.
- Chọn một điều muốn buông bỏ, và thử sống một ngày không có nó.