Chùa Dâu

Chùa Dâu, còn gọi là Diên Ứng, Pháp Vân hay Cổ Châu, nằm ở vùng Dâu thuộc Bắc Ninh, khoảng 30 km về phía đông Hà Nội. Vùng này thời Hán là Luy Lâu, trung tâm Phật giáo sớm nhất trên đất Việt, nơi các nhà sư Ấn Độ đầu tiên đến truyền đạo. Chùa Dâu thường được xem là ngôi chùa cổ nhất Việt Nam và là di tích quốc gia đặc biệt.

Lịch sử

Tương truyền chùa được dựng từ năm 187 và xong năm 226, thời Thái thú Sĩ Nhiếp. Dấu tích vật chất của thời ấy không còn; chỉ có pho tượng con cừu đá trước tháp được xem là dấu vết sót lại từ thời Hán. Danh sách các vị trụ trì của chùa gồm những tên tuổi đầu tiên của Phật giáo Việt Nam: Khương Tăng Hội, Chi Cương Lương, và cuối thế kỷ 6 là thiền sư Tỳ Ni Đa Lưu Chi, người từ Trung Hoa đến đây lập nên dòng thiền đầu tiên ở nước ta.

Năm 1313, vua Trần Anh Tông sai trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi về dựng lại chùa với quy mô "chùa trăm gian, tháp chín tầng, cầu chín nhịp". Chùa còn được trùng tu nhiều lần về sau; nay ở thượng điện chỉ còn vài mảng chạm khắc thời Trần và thời Lê. Chùa được xếp hạng di tích lịch sử năm 1962.

Tứ Pháp và truyền thuyết Man Nương

Vùng Dâu có năm ngôi chùa cổ gắn với nhau: chùa Dâu thờ Pháp Vân (mây), chùa Đậu thờ Pháp Vũ (mưa), chùa Tướng thờ Pháp Lôi (sấm), chùa Dàn thờ Pháp Điện (chớp), và chùa Tổ thờ Phật Mẫu Man Nương. Đây là tín ngưỡng Tứ Pháp, nơi đạo Phật hòa với tục thờ các hiện tượng tự nhiên của cư dân trồng lúa.

Tương truyền nàng Man Nương theo học đạo với thiền sư Khâu Đà La ở chùa, rồi thụ thai một cách kỳ lạ. Đứa con gái sinh ra vào ngày mồng 8 tháng Tư được thiền sư gửi vào thân cây dâu. Về sau cây dâu trôi về Luy Lâu, Sĩ Nhiếp cho tạc từ thân cây bốn pho tượng Tứ Pháp. Khối đá tìm thấy trong lòng cây được thờ là Thạch Quang Phật, "Phật đá tỏa sáng".

Kiến trúc

Chùa dựng theo kiểu "nội công ngoại quốc": bốn dãy nhà bao quanh ba ngôi chính là tiền đường, thiêu hương và thượng điện. Tiền đường đặt tượng Hộ pháp và tám vị Kim Cương. Thượng điện thờ tượng Bà Dâu (Pháp Vân) cao gần 2 m, màu đồng hun, giữa trán có nốt ruồi lớn gợi dáng người Ấn Độ; trước tượng là hộp gỗ đựng Thạch Quang Phật. Tượng Bà Đậu (Pháp Vũ) cũng được đưa về đây thờ vì chùa Đậu bị phá trong kháng chiến chống Pháp. Bên trái thượng điện có tượng thiền sư Tỳ Ni Đa Lưu Chi.

Giữa sân là tháp Hòa Phong xây bằng gạch nung lớn. Tháp vốn chín tầng, nay chỉ còn ba tầng dưới, cao khoảng 17 m, chân vuông mỗi cạnh gần 7 m. Trong tháp treo một quả chuông đồng đúc năm 1793, bốn góc có tượng Thiên Vương.

Viếng chùa

• Hội chùa Dâu vào ngày mồng 8 tháng Tư âm lịch, có nhiều nghi lễ và trò chơi dân gian. Ca dao có câu: "Dù ai buôn bán trăm nghề, nhớ ngày mồng tám thì về hội Dâu."
• Chùa Tổ thờ Phật Mẫu Man Nương cách chùa Dâu khoảng 1 km. Chùa Bút Tháp cũng ở gần.