Quán Thế Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn

Quán Thế Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn, người Việt quen gọi là Phật Bà nghìn mắt nghìn tay, là một hình tướng của Bồ Tát Quán Thế Âm. Nghìn mắt để thấy hết nỗi khổ của chúng sinh, nghìn tay để cứu giúp được tất cả. Hình tướng này gắn liền với Chú Đại Bi, câu chú được trì tụng nhiều nhất ở các chùa Việt.

Tên gọi: "Thiên thủ thiên nhãn" nghĩa là nghìn tay nghìn mắt; chữ "nghìn" ở đây chỉ con số không cùng. Ngài còn được gọi là Đại Bi Quán Âm. Danh hiệu thường niệm trong chùa là Nam Mô Đại Bi Hội Thượng Phật Bồ Tát, xưng ba lần trước khi trì Chú Đại Bi.

Nguồn gốc: Kinh Đại Bi tâm đà-la-ni, bản dịch chữ Hán của ngài Già-phạm-đạt-ma đời Đường, kể rằng vô lượng kiếp trước, khi được Đức Phật Thiên Quang Vương Tĩnh Trụ trao cho thần chú Đại Bi, Bồ Tát phát nguyện: nếu đời sau con làm lợi ích, an vui được cho tất cả chúng sinh, thì xin cho thân con lập tức có đủ nghìn tay nghìn mắt. Vừa phát nguyện xong, thân Ngài liền hiện đủ nghìn tay nghìn mắt. Truyền thuyết dân gian lại kể chuyện công chúa Diệu Thiện hiến cả tay lẫn mắt để chữa bệnh cho vua cha, rồi hiện thân nghìn tay nghìn mắt.

Hình tượng: Nghìn tay là vô số phương tiện cứu giúp, nghìn mắt là sự thấy biết mọi nỗi khổ. Trong lòng mỗi bàn tay có một con mắt: thấy đến đâu thì giúp đến đó. Các tay lớn cầm pháp khí như bình cam lộ, hoa sen, bánh xe pháp, gươm, chuỗi hạt; các tay nhỏ xòe ra quanh thân như một vầng hào quang. Pho tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay ở chùa Bút Tháp (Bắc Ninh), tạc bằng gỗ sơn son thếp vàng vào thế kỷ 17, là bảo vật quốc gia và được xem là một trong những pho tượng đẹp nhất Việt Nam.

Chú Đại Bi: Thần chú của hình tướng này là Đại Bi tâm đà-la-ni, gồm tám mươi bốn câu theo bản tụng ở chùa Việt. Chú có trong thời công phu khuya, trong các buổi cầu an và nhiều nghi lễ khác. Kinh dạy người muốn trì chú trước hết hãy phát lòng từ bi với mọi chúng sinh và theo Bồ Tát phát mười nguyện lớn.

Ý nghĩa: Nghìn tay nghìn mắt là hình ảnh của lòng thương khi đã đủ lớn: nhìn thấy nỗi khổ của người khác và tìm mọi cách để giúp. Ngày vía của Ngài cũng là ba ngày vía Bồ Tát Quán Thế Âm. Mỗi khi mình nhìn kỹ hơn và đưa tay ra đúng lúc, mình cũng đang làm một con mắt, một bàn tay của Ngài giữa đời.