Đức Phật Thích Ca nhập Niết-bàn
Ngày rằm tháng Hai âm lịch, Phật giáo Bắc tông Việt Nam tưởng niệm ngày Đức Phật Thích Ca nhập Niết-bàn. Ngày Niết-bàn cũng là ngày lễ của Phật giáo Đại thừa ở các nước Đông Á và Philippines. Ở các nước Phật giáo Nam tông, sự kiện này được kỷ niệm chung với ngày đản sinh và thành đạo trong lễ Vesak. Hôm nay cũng là một ngày rằm.
Chữ "nhập Niết-bàn" ở đây chỉ Bát-niết-bàn: sự tịch diệt hoàn toàn của một bậc đã giác ngộ khi thân xác mất đi. Người đã chứng Niết-bàn ngay trong đời sống, khi chết đi sẽ không còn tái sinh nữa.
Những ngày cuối cùng
Theo Kinh Đại Bát-niết-bàn trong tạng Pali, năm tám mươi tuổi, vào mùa mưa, Đức Phật báo trước rằng ba tháng nữa Ngài sẽ nhập diệt.
Một ngày trước khi nhập diệt, Ngài dùng bữa cơm cúng dường ở nhà người thợ rèn Thuần-đà, rồi lâm bệnh nặng. Ngài dặn tôn giả A-nan-đà: không ai được trách Thuần-đà, vì ông đã cúng dường với tấm lòng tốt nhất. Ngay giữa cơn bệnh, điều Ngài lo vẫn là người khác khỏi phải ân hận.
Đức Phật nhập diệt ở Câu-thi-na, xứ của bộ tộc Malla. Nơi ấy nay là Kasia, bang Uttar Pradesh, Ấn Độ. Trước giờ cuối, Ngài cho các vị tỳ-kheo một cơ hội cuối cùng để hỏi những điều còn chưa rõ, sợ sau này mỗi người hiểu một cách. Các vị đều im lặng, vì thương Thế Tôn đang quá yếu.
Lời dạy cuối cùng của Ngài, đại ý: mọi sự vật do duyên hợp thành đều phải tan hoại; các con hãy tinh tấn tu tập. Rồi Ngài lần lượt đi qua các tầng thiền định và nhập Niết-bàn.
Trưởng lão A-nậu-lâu-đà nói lời tán thán: Thế Tôn cũng là một con người như chúng ta, nhưng nhờ đại nguyện và tinh tấn tu tập mà thành bậc Đại Giác; để đền ơn Ngài, hãy noi theo lời dạy và tấm gương của Ngài mà tu tập.
Sau lễ trà tỳ, xá-lợi của Đức Phật được chia làm tám phần cho các vương quốc và bộ tộc, mỗi nơi xây tháp thờ.
Niết-bàn là gì
Chữ Niết-bàn phiên âm từ tiếng Phạn nirvāṇa, nghĩa gốc là "thổi tắt", như thổi tắt một ngọn lửa. Kinh nói có ba ngọn lửa đốt cháy con người, là tham, sân và si. Niết-bàn là khi ba ngọn lửa ấy tắt hẳn: khổ đau chấm dứt, vòng sinh tử luân hồi chấm dứt.
Phật giáo Đại thừa còn có bộ Kinh Đại Bát Niết-bàn riêng, ra đời nhiều thế kỷ sau. Kinh này không kể chi tiết về ngày cuối của Đức Phật, mà mượn sự kiện ấy để giảng rằng Như Lai thường trụ, và mọi chúng sinh đều có Phật tánh. Hai cách nhìn khác nhau, nhưng cùng chỉ về một hướng: sự giải thoát hoàn toàn.
Trong nghệ thuật Phật giáo, ngày nhập Niết-bàn được thể hiện bằng hình tượng Phật nằm nghiêng, thường có các đệ tử vây quanh.
Một ngày để nhìn thẳng vào vô thường
Người Phật tử thường dùng ngày này để đọc lại những đoạn kinh kể về những ngày cuối của Đức Phật, ngồi thiền, đến chùa lễ Phật. Đây cũng là dịp để nghĩ về cái chết của chính mình và của người thân, không phải để sợ hãi, mà để thấy rõ lời Phật dạy về vô thường.
Đức Phật ra đi bình thản. Ngài để lại giáo pháp và một lời nhắc: tự mình tinh tấn.
Gợi ý cho ngày Đức Phật nhập Niết-bàn
- Niệm danh hiệu Đức Phật Thích Ca, nhớ ơn bậc Thầy đã chỉ đường.
- Tụng Bát Nhã Tâm Kinh, quán chiếu về vô thường, vô ngã.
- Ngồi thiền một thời, theo dõi hơi thở vào ra như theo dõi sự sinh diệt.
- Ăn chay, vì hôm nay cũng là ngày rằm. Dâng hương, hoa, đèn, trà, quả lên bàn Phật.
- Gọi điện hỏi thăm một người thân lâu ngày chưa gặp. Đừng đợi đến lúc không còn kịp.
- Nếu đang mang một lời xin lỗi hay một lời cảm ơn chưa nói, hôm nay hãy nói ra.