Lễ Vu Lan báo hiếu
Rằm tháng Bảy âm lịch là Lễ Vu Lan, còn gọi là lễ báo hiếu, một trong những ngày lễ lớn của Phật giáo Bắc tông và của người Việt. Ngày này trùng với Tết Trung nguyên và ngày "xá tội vong nhân" trong phong tục Á Đông. Cùng ngày rằm ấy, chư Tăng làm lễ Tự tứ, kết thúc ba tháng an cư.
Chữ "Vu Lan"
Vu Lan là cách nói tắt của Vu-lan-bồn, phiên âm từ tiếng Phạn ullambana, có gốc nghĩa là "treo ngược". Các vị thầy Trung Hoa dịch ý là "giải đảo huyền", tức cởi bỏ nỗi khổ của người bị treo ngược, ý chỉ cứu những người khổ sở tột cùng.
Tích ngài Mục Kiền Liên
Theo Kinh Vu Lan, ngài Mục Kiền Liên, một trong hai vị đại đệ tử của Đức Phật, nổi tiếng thần thông bậc nhất. Thương nhớ mẹ là bà Thanh Đề đã mất, ngài dùng mắt thần tìm khắp nơi, thấy mẹ vì tạo nhiều nghiệp ác nên phải sinh làm ngạ quỷ, đói khát khổ sở. Ngài đem cơm dâng mẹ, nhưng cơm vừa đưa lên miệng đã hóa thành lửa đỏ.
Ngài về hỏi Đức Phật. Đức Phật dạy rằng dù thần thông lớn đến đâu, một mình ngài cũng không cứu được mẹ. Chỉ có sức hợp lại của chư Tăng mười phương, vào ngày rằm tháng Bảy, khi ba tháng an cư vừa xong, cùng chú nguyện, mới chuyển được nghiệp lực ấy. Ngài làm theo lời Phật dạy: sắm sửa phẩm vật cúng dường chư Tăng. Nhờ vậy mẹ ngài được thoát khổ. Đức Phật dạy thêm: ai muốn báo hiếu cha mẹ, cha mẹ hiện tại cũng như cha mẹ nhiều đời, đều có thể làm theo cách ấy.
Các học giả ngày nay cho rằng Kinh Vu Lan Bồn có lẽ được soạn ở Trung Hoa khoảng thế kỷ 6, và chuyện ngài Mục Kiền Liên cứu mẹ được kể rõ trong các tác phẩm về sau. Có giả thuyết cho rằng câu chuyện bắt nguồn từ một truyện trong kinh tạng Pali, kể về mẹ của tôn giả Ưu-đa-la đọa làm ngạ quỷ. Dù nguồn gốc thế nào, bài học về lòng hiếu thảo vẫn trọn vẹn.
Bông hồng cài áo
Ở các chùa và đạo tràng Việt Nam, ngày Vu Lan thường có nghi thức "Bông hồng cài áo": ai còn mẹ thì cài một bông hồng đỏ, ai đã mất mẹ thì cài bông màu trắng. Nghi thức ấy do Thiền sư Thích Nhất Hạnh khởi xướng, từ một cuốn sách ông viết năm 1962. Một bông hoa nhỏ trên ngực áo nhắc người cài: mẹ mình còn đó, hay mẹ mình đã đi xa.
Tháng Bảy không phải tháng xui
Người Việt có nếp cúng rằm tháng Bảy ở chùa trước rồi mới cúng ở nhà. Theo tín ngưỡng dân gian, đây là ngày "xá tội vong nhân", nhiều nhà bày thêm mâm cúng thí thực trước nhà cho những vong linh không nơi nương tựa. Dân gian cũng có nhiều kiêng cữ trong "tháng cô hồn".
Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, cho rằng người Việt không có "tháng cô hồn", chỉ có tháng xá tội vong nhân. Thay vì cúng bái mê tín, nên hướng về điều thiện: thương xót người đã khuất, và báo hiếu cha mẹ, ông bà.
Gợi ý cho mùa Vu Lan
- Tụng Kinh Vu Lan, hoặc một phẩm Kinh Địa Tạng, hồi hướng cho cha mẹ, ông bà nhiều đời.
- Đến chùa dự lễ Vu Lan, cài một bông hoa lên áo, và nếu có thể, cúng dường chư Tăng vừa mãn hạ.
- Ăn chay ngày rằm. Mâm cúng gia tiên có thể là mâm cơm chay giản dị.
- Về thăm cha mẹ, hoặc gọi một cuộc điện thoại thật lâu. Hỏi han, lắng nghe, nói lời cảm ơn.
- Với người đã mất cha mẹ: làm một việc thiện nhân danh cha mẹ, như giúp một người già neo đơn.