Ngày Tự tứ
Rằm tháng Bảy âm lịch, ngày Vu Lan, cũng là ngày chư Tăng Phật giáo Bắc tông làm lễ Tự tứ, khép lại ba tháng an cư kiết hạ. Đây là ngày lễ của người xuất gia, nhưng ý nghĩa của nó thì ai cũng học được.
Ba tháng an cư
An cư nghĩa là ở yên một chỗ. Kiết hạ là kết giới trong mùa hạ: suốt ba tháng, chư Tăng không đi du hóa mà cùng quy tụ về một trú xứ để tu học. Nếp này có từ thời Đức Phật, và vốn là phong tục lâu đời của những người tu khổ hạnh ở Ấn Độ: mùa mưa họ không đi lại, để khỏi vô tình giẫm hại cây trồng, côn trùng, hay chính mình.
Ở Ấn Độ, an cư rơi vào mùa mưa. Phật giáo Trung Hoa và Việt Nam, vì mùa mưa khác, đã dời mùa an cư sang từ rằm tháng Tư đến rằm tháng Bảy âm lịch, tức là sau Phật Đản và trước Vu Lan. Phật giáo Nam tông thì nhập hạ ngày 16 tháng Sáu và mãn hạ vào rằm tháng Chín; ai nhập hạ muộn một tháng thì mãn hạ vào rằm tháng Mười. Vì thế ngày Tự tứ của hai truyền thống khác nhau.
Tuổi đạo của một vị tăng không tính bằng năm sinh, mà bằng số mùa an cư đã trải qua, gọi là tuổi hạ, hay hạ lạp. Có sách xưa giải thích: người xuất gia mùa đông, mùa hạ vào chùa tu học, mùa xuân, mùa thu về nhà phụng dưỡng cha mẹ, nên tuổi của tăng sĩ tính theo mùa hạ.
Lễ "mời góp ý"
Tự tứ là dịch từ tiếng Phạn pravāraṇā, nghĩa là "mời người khác chỉ lỗi cho mình". Luật tạng kể nguồn gốc của nghi lễ này. Có lần, một nhóm tỳ-kheo cùng an cư một chỗ đã thỏa thuận im lặng suốt ba tháng, để khỏi va chạm với nhau. Biết chuyện, Đức Phật không khen mà gọi đó là việc làm dại dột. Ngài dạy rằng khi mãn hạ, các tỳ-kheo phải làm lễ Tự tứ với nhau.
Theo luật, đến ngày ấy, từ vị lớn nhất trở xuống, mỗi vị lần lượt đứng trước đại chúng, chắp tay và nói, đại ý: "Thưa các vị, tôi xin Tự tứ trước Tăng: về những gì các vị đã thấy, đã nghe, hay còn nghi ngờ nơi tôi, xin các vị vì lòng thương mà chỉ cho tôi; nếu tôi thấy lỗi, tôi sẽ sửa." Mỗi vị nói như thế ba lần.
Đức Phật dạy rằng làm như vậy thì chư Tăng sống hòa hợp với nhau, sửa được những lỗi đã phạm, và luôn giữ giới luật trước mắt.
Học hạnh Tự tứ giữa đời
Tự nhận lỗi đã khó. Mời người khác chỉ lỗi cho mình còn khó hơn. Phần lớn chúng ta, khi bị góp ý, phản ứng đầu tiên là chống chế. Lễ Tự tứ đảo ngược điều ấy: chính mình chủ động hỏi, và hỏi "vì lòng thương". Góp ý lúc ấy không còn là chê bai, mà là một món quà.
Ở các nước Nam tông, sau mùa an cư là lễ Kathina, khi người tại gia dâng y mới và phẩm vật lên chư Tăng để tỏ lòng biết ơn. Phật giáo Bắc tông cũng có nếp cúng dường chư Tăng mãn hạ trong ngày rằm tháng Bảy, gắn với tích ngài Mục Kiền Liên cứu mẹ.
Gợi ý cho ngày Tự tứ
- Đến chùa cúng dường chư Tăng vừa mãn hạ, dù chỉ một phần nhỏ.
- Ngồi thiền một thời, nhìn lại ba tháng vừa qua: mình đã tiến được điều gì, còn vướng điều gì.
- Hỏi một người thân thiết: "Có điều gì ở mình mà bạn thấy cần sửa không?" Rồi chỉ lắng nghe, cảm ơn, không giải thích.
- Viết ra một lỗi mình nhận thấy, và một việc cụ thể để sửa trong tháng tới.
- Ăn chay ngày rằm, dâng hương, hoa, đèn, trà, quả.