Rằm

Rằm là ngày mười lăm âm lịch, ngày trăng tròn. Mỗi tháng có một lần trăng đầy đặn nhất, sáng nhất, và người con Phật từ xưa đã chọn ngày ấy để soi lại lòng mình. Cùng với mùng 1, rằm là ngày giữ giới, ăn chay, lễ Phật trong tháng.

Đêm trăng tròn của chư Tăng

Từ thời Đức Phật, ngày trăng tròn và ngày trăng non là hai ngày chư Tăng trong một trú xứ họp lại. Nơi nào có từ bốn vị Tỳ-kheo trở lên thì cùng tụng đọc Bát-đề-mục-xoa, tức bộ giới luật của người xuất gia. Tùy người tụng nhanh hay chậm, buổi tụng có thể kéo dài từ nửa giờ đến hơn một giờ.

Trước khi tụng, mỗi vị phải sám hối những lỗi đã phạm, với một vị khác hoặc trước cả đại chúng. Chỉ khi lòng đã sạch, giới mới được đọc lên. Nghi thức ấy gọi là Bố-tát, và đến nay vẫn được giữ trong các tự viện.

Thứ tự ấy có ý nghĩa cho cả người tại gia: muốn làm mới mình, trước hết phải thành thật nhìn vào chỗ mình đã sai.

Những ngày rằm đặc biệt

Nhiều sự kiện lớn của đạo Phật được ghi nhớ vào ngày trăng tròn.

Vesak: ngày trăng tròn các nước Phật giáo Nam tông kỷ niệm cùng lúc ba sự kiện: Đức Phật đản sinh, thành đạo và nhập Niết-bàn. Phật giáo Việt Nam cử hành Lễ Phật Đản vào rằm tháng Tư âm lịch.
Ngày trăng tròn Asalha: kỷ niệm bài pháp đầu tiên Đức Phật giảng sau khi thành đạo. Ngay hôm sau, chư Tăng Nam tông bắt đầu ba tháng an cư mùa mưa.
Ngày kết thúc an cư: mỗi vị Tỳ-kheo sám hối trước đại chúng về những lỗi mình có thể đã phạm, gọi là Tự tứ.
Ngày trăng tròn Magha: tưởng nhớ lần 1.250 vị Tỳ-kheo cùng tụ hội trước Đức Phật.

Người Việt còn gọi rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy và rằm tháng Mười là Thượng nguyên, Trung nguyên và Hạ nguyên, những tên gọi có gốc từ Đạo giáo. Riêng rằm tháng Giêng, các chùa ở Việt Nam, Trung Hoa, Nhật Bản và Hàn Quốc cùng làm lễ, khép lại mùa Tết.

Trăng tròn và tâm sáng

Trăng rằm hay được ví với tâm thanh tịnh: tròn đầy mà không chói, soi khắp mà không giữ riêng cho ai. Mây có thể che, nhưng trăng không vì thế mà mất đi. Phiền não cũng vậy: chúng che tâm sáng, chứ không xóa được nó.

Vì thế ngày rằm hợp với việc sám hối. Sám hối theo nghĩa nhà Phật không phải để tự trách mình mãi. Đó là thấy rõ lỗi, thành thật nhận lỗi, và quyết không lặp lại. Làm như vậy đều đặn mỗi nửa tháng, lỗi cũ không có chỗ chồng chất, và lòng nhẹ đi nhiều.

Lễ Phật ngày rằm

Lễ vật dâng Phật ngày rằm cũng giản dị như ngày mùng 1: hương, hoa, đèn, trà, quả, nếu có thì thêm mâm cơm chay. Không cần sắm sửa nhiều. Một bàn thờ sạch, một tâm ý lành là lễ vật quý nhất.

Ai giữ được trọn ngày, có thể thọ Bát quan trai, sống như người xuất gia trong một ngày một đêm. Cách giữ đã nói trong bài mùng 1.

Gợi ý cho ngày rằm

Ăn chay trọn ngày, hoặc ít nhất một bữa.
Tụng Sám Hương Linh để sám hối, nhìn lại nửa tháng đã qua.
Tụng Bát Nhã Tâm Kinh, đọc chậm và ngẫm từng câu.
Niệm Phật A Di Đà, hồi hướng cho ông bà, cha mẹ.
Ngồi thiền một lúc dưới ánh trăng, hoặc ở một góc yên trong nhà.
Nếu trong nửa tháng qua có làm ai buồn lòng, hôm nay là dịp tốt để nói một lời xin lỗi.