Chùa Hương

Chùa Hương, còn gọi là Hương Sơn, là cả một quần thể chùa, đền, động nằm rải rác trong thung lũng suối Yến, giữa núi đá vôi phía tây nam Hà Nội. Trung tâm là động Hương Tích, tức chùa Trong, nơi tương truyền Quán Thế Âm Bồ Tát ứng hiện tu hành. Hội chùa Hương là mùa hành hương dài nhất và đông nhất của Phật giáo miền Bắc. Quần thể là di tích quốc gia đặc biệt.

Lịch sử

Chùa có từ thế kỷ 15, thời vua Lê Thánh Tông. Tương truyền năm 1467, vua đi tuần qua đây, cho quân dừng lại thổi cơm trong thung lũng, xem sao trời thấy vùng này ứng với sao Thiên Trù nên đặt tên chùa là Thiên Trù. Cũng thời ấy, ba vị hòa thượng tìm thấy động Hương Tích và dựng thảo am Thiên Trù. Từ đó động Hương Tích gọi là chùa Trong, Thiên Trù gọi là chùa Ngoài, và cả vùng gọi chung là chùa Hương.

Sau một thời gián đoạn, năm 1686, hòa thượng Trần Đạo Viên Quang về đây tiếp tục dựng chùa. Mộ tháp của ngài, bảo tháp Viên Công bằng đất nung thế kỷ 17, nay vẫn còn trong vườn tháp chùa Thiên Trù. Năm 1770, chúa Trịnh Sâm cho khắc năm chữ "Nam thiên đệ nhất động" (động đẹp nhất trời Nam) trên vách cửa động Hương Tích.

Trong kháng chiến chống Pháp, các năm 1947, 1948 và 1950, chùa Thiên Trù bị đốt phá và ném bom, gần như san phẳng. Hòa thượng Thích Thanh Chân dựng lại mấy gian nhà tranh để giữ hương khói. Từ năm 1989, Hòa thượng Thích Viên Thành khởi công tái thiết chùa Thiên Trù; năm 1994 cổng Nam Thiên Môn hoàn thành.

Kiến trúc

Quần thể có bốn khu: Hương Tích, Thanh Sơn, Long Vân và Tuyết Sơn, gồm vài chục di tích. Khu trung tâm là Hương Tích với chùa Thiên Trù, đền Trình, chùa Tiên Sơn, chùa Giải Oan, đền Cửa Võng và động Hương Tích.

Chùa Thiên Trù có tam quan dựng trên ba lớp sân lát gạch. Ở sân thứ ba là tháp chuông ba tầng mái, nguyên là của chùa làng Cao Mật, năm 1980 được chuyển về đây. Gần đó là vườn tháp và Thiên Thủy tháp, một khối đá tự nhiên bị nước bào mòn thành hình tháp.

Chùa Trong không phải công trình xây mà là một hang đá lớn. Từ cổng "Hương Tích động môn", lối đi 120 bậc đá dẫn xuống cửa động có hình miệng rồng. Trong động có tượng Phật và tượng Quan Âm bằng đá, cùng vô số nhũ đá được dân gian đặt tên: núi Cô, núi Cậu, đụn tiền, đụn gạo, buồng tằm, nong kén.

Chùa Hương là nơi Phật giáo, tín ngưỡng thờ thần núi và thờ Mẫu cùng tồn tại: đền Trình thờ một vị tướng thời Hùng Vương, đền Cửa Võng thờ bà chúa Thượng Ngàn.

Viếng chùa

• Hội chùa Hương khai hội ngày mùng 6 tháng Giêng âm lịch và kéo dài đến cuối tháng Ba, đông nhất từ sau Tết đến hết tháng Hai.
• Lời chào nhau trên đường hành hương là "A Di Đà Phật".
• Lễ vật dâng chùa là đồ chay: hương, hoa, đèn nến, hoa quả.
• Người Việt xem động Hương Tích như núi Phổ Đà của nước mình, gắn với truyện công chúa Diệu Thiện xuất gia.