Chùa Phổ Minh

Chùa Phổ Minh, dân gian gọi là chùa Tháp, nằm ở làng Tức Mặc, quê hương nhà Trần, thuộc Nam Định cũ, nay là Ninh Bình. Chùa nổi tiếng với tháp Phổ Minh mười bốn tầng từ thời Trần, hình ảnh từng được in trên tờ tiền 100 đồng. Cùng với đền Trần, chùa là di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2012.

Lịch sử

Theo sử sách, chùa được dựng năm 1262, ở phía tây cung Trùng Quang của các vua Trần. Văn bia và văn chuông lại cho thấy chùa đã có từ thời Lý; có lẽ năm 1262 chùa được dựng lại với quy mô lớn. Chùa từng có một chiếc vạc đồng lớn, được sử sách xếp vào "An Nam tứ đại khí", bốn báu vật của nước ta. Vạc không còn, nhưng bệ đá hoa sen thời Trần vẫn còn.

Năm dựng tháp chưa có tài liệu chắc chắn. Nhiều sách cho rằng tháp giữ xá lợi của vua Trần Nhân Tông; khi trùng tu, người ta tìm thấy những viên gạch in chữ năm Hưng Long thứ 13 (1305). Năm 1789, thời Tây Sơn, trấn thủ Hải Dương cho phá tháp để lấy đồng, phá đến tầng thứ hai, thứ ba thì sợ mà dừng, cho làng sửa lại; đỉnh tháp bằng đồng mất từ đó. Năm 1818, dân làng cử người trùng tu tháp.

Kiến trúc

Chùa chính gồm tiền đường chín gian, thiêu hương ba gian và thượng điện ba gian, xếp theo hình chữ Công. Bộ cửa gỗ lim ở gian giữa tiền đường chạm đôi rồng lớn chầu mặt trời trong khuôn lá đề, cùng đôi sấu đá trên thành bậc tam quan, giữ dấu ấn chạm khắc đời Trần. Hai cánh cửa giữa nay ở Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, hai cánh bên ở bảo tàng tỉnh.

Trong chùa có tượng Trần Nhân Tông nhập Niết-bàn, tượng Trúc Lâm Tam Tổ ngồi dưới bóng trúc, và quả chuông đúc năm 1796. Phía sau là dãy nhà dài mười một gian gồm nhà Tổ, nhà tăng và điện thờ; hai dãy hành lang nối tất cả thành một khung vuông.

Tháp Phổ Minh đứng giữa sân, giữa tam quan và bái đường, cao 19,51 m. Nền và tầng một bằng đá, chạm nông hoa lá, sóng nước, mây cuốn; bệ có hai lớp cánh sen, một lớp úp một lớp ngửa. Các tầng trên xây gạch, mặt gạch chạm rồng, mỗi tầng trổ bốn cửa vòm.

Viếng chùa

• Chùa ở ngay cạnh đền Trần, có thể viếng cả hai nơi trong một buổi.
• Tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông nằm nhập Niết-bàn là pho tượng hiếm thấy ở các chùa. Ngài là vị Tổ đầu tiên của thiền phái Trúc Lâm ở Yên Tử.