Chùa Một Cột

Chùa Một Cột là ngôi điện nhỏ đặt trên một cột đá giữa hồ sen, gần Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Hà Nội. Tên chữ của điện là Liên Hoa Đài, nghĩa là đài hoa sen. Điện thuộc quần thể chùa Diên Hựu, dựng từ năm 1049 dưới triều Lý Thái Tông, và là một trong những biểu tượng quen thuộc nhất của Thăng Long – Hà Nội.

Lịch sử

Sử cũ chép rằng vua Lý Thái Tông nằm mộng thấy Quán Thế Âm Bồ Tát ngồi trên tòa sen, đưa tay dắt vua lên đài. Thiền sư Thiền Tuệ khuyên vua dựng chùa: một cột đá giữa hồ, trên cột là tòa sen thờ Bồ Tát như trong giấc mộng. Chùa khởi công mùa đông năm 1049, đặt tên Diên Hựu, nghĩa là phúc lành dài lâu.

Năm 1105, vua Lý Nhân Tông cho sửa chùa đẹp hơn trước, đào hồ Linh Chiểu quanh Liên Hoa Đài, làm hành lang chạm vẽ, đào thêm hồ Bích Trì bên ngoài, bắc cầu vồng để qua lại. Thời Lý, mỗi năm vào ngày mồng 8 tháng Tư âm lịch, vua đến chùa làm lễ tắm Phật, rồi thả chim phóng sinh cùng tăng ni và dân kinh thành.

Qua các triều Trần, Lê, chùa nhiều lần xuống cấp rồi được dựng lại. Thời Nguyễn, chùa được trùng tu vào khoảng 1840–1850 và năm 1922. Năm 1954, trước khi quân Pháp rút khỏi Hà Nội, chùa bị đặt mìn phá sập. Năm 1955, kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng dựng lại chùa theo dáng thời Nguyễn, chính là ngôi chùa ta thấy ngày nay.

Kiến trúc

Liên Hoa Đài là một ngôi điện vuông, mỗi cạnh 3 m, mái ngói cong ở bốn góc, trên nóc có đôi rồng chầu mặt trăng. Điện đặt trên một cột đá cao khoảng 4 m, đường kính hơn 1 m, gồm hai khúc đá chồng lên nhau; phía trên cột là hệ đòn gỗ đỡ lấy sàn điện. Cả ngôi điện vươn lên giữa mặt hồ, gợi hình một bông sen mọc lên từ bùn mà không vướng bùn.

Hồ vuông bao quanh có lan can gạch men xanh. Bên cạnh là chùa Diên Hựu với cổng tam quan, nơi tăng ni tụng kinh và sinh hoạt. Trong vườn chùa có một cây bồ-đề do Tổng thống Ấn Độ Rajendra Prasad tặng.

Các nhà nghiên cứu cho rằng lối kiến trúc một cột đã có từ trước thời Lý, và liên hệ nó với cột đá chùa Dạm (Bắc Ninh) hay cột kinh ở Hoa Lư. Có nhà nghiên cứu xem cả quần thể Diên Hựu thời Lý được bày theo đồ hình mandala, một mô hình vũ trụ trong Phật giáo.

Viếng chùa

• Chùa nằm trong khu di tích Ba Đình, cạnh Bảo tàng Hồ Chí Minh. Khách thường viếng chùa cùng lúc với Lăng Bác.
• Ngôi điện nhỏ, cầu thang hẹp, nên khi đông người bạn có thể đứng bên hồ lễ Phật từ xa.
• Đài sen giữa hồ là hình ảnh của tâm thanh tịnh giữa đời. Đứng bên hồ, bạn có thể niệm danh hiệu Quán Thế Âm Bồ Tát, vị Bồ Tát đã hiện trong giấc mộng của vua Lý Thái Tông.