Vía Bồ Tát Quán Thế Âm thành đạo

Ngày 19 tháng Sáu âm lịch, Phật giáo Bắc tông kỷ niệm Bồ Tát Quán Thế Âm thành đạo. Đây là ngày thứ hai trong ba ngày vía của Ngài, sau ngày đản sinh 19 tháng Hai và trước ngày xuất gia 19 tháng Chín. Cũng như hai ngày kia, đây là ngày theo truyền thống, không phải mốc ghi trong kinh.

Nếu ngày đản sinh nhắc ta Ngài là ai, ngày xuất gia nhắc ta về sự buông bỏ, thì ngày thành đạo là dịp để hỏi: Ngài đã tu như thế nào? Kinh Lăng Nghiêm có một đoạn trả lời câu hỏi ấy, bằng chính lời của Ngài.

Hai mươi lăm vị thánh kể chuyện tu

Kinh Lăng Nghiêm có một đoạn nổi tiếng, trong đó hai mươi lăm vị thánh lần lượt kể lại mình đã ngộ đạo bằng con đường nào: hai mươi lăm pháp môn tu. Mỗi pháp môn mỗi khác, nhưng cùng một hướng: rút sự chú ý ra khỏi những gì bên ngoài, quay về với bản tánh chân thật bên trong.

Người kể sau cùng là Bồ Tát Quán Thế Âm, và đoạn ấy trở thành một trong những đoạn nổi tiếng nhất của kinh.

Xoay cái nghe vào trong

Theo kinh, Ngài kể rằng mình bắt đầu tu từ chính tánh nghe. Trước hết, Ngài xoay cái nghe vào bên trong, không chạy theo âm thanh. Dần dần, tiếng động bên ngoài lắng xuống. Rồi cả tiếng động lẫn sự im lặng đều không còn khởi lên nữa. Cứ thế tiến dần, cái được nghe và cái biết mình đang nghe cũng lặng hết.

Ngài không dừng lại ở đó. Khi cả cái tâm "đã lặng hết" ấy cũng tan đi, mọi đối đãi giữa người biết và cái được biết đều rỗng không, thì sinh và diệt cũng không còn. Sự tĩnh lặng rốt ráo hiện ra. Mười phương đều sáng tỏ.

Từ đó Ngài có được hai điều kỳ diệu. Một là tâm Ngài hợp với tâm giác ngộ của chư Phật mười phương, nên lòng từ bi của Ngài cũng như lòng từ bi của các Ngài. Hai là tâm Ngài hòa với chúng sinh trong sáu nẻo, nên nỗi buồn và lời cầu mong của họ, Ngài cảm như của chính mình.

Lắng nghe để thương

Đoạn kinh ấy giúp ta hiểu vì sao Ngài tên là Quán Thế Âm, người lắng nghe âm thanh của cuộc đời. Ngài nghe được tiếng kêu của chúng sinh không phải vì có đôi tai thính hơn người, mà vì đã lắng xuống đến mức không còn tiếng ồn nào của riêng mình chen vào. Cái nghe trọn vẹn ấy chính là lòng thương.

Ta có thể tập một chút hạnh ấy mỗi ngày. Phần lớn lúc người khác nói, ta đã sẵn câu trả lời, sẵn lời khuyên, sẵn sự phán xét. Lắng nghe thật sự là đặt tất cả những thứ ấy xuống, để người kia được nghe thấy. Nhiều khi, chỉ cần được lắng nghe, nỗi khổ của một người đã vơi đi một nửa.

Lắng nghe chính mình cũng vậy. Ngồi yên một lúc, nghe tiếng mưa, tiếng gió, tiếng xe, không đặt tên, không thích ghét, rồi nghe cả sự im lặng giữa các tiếng ấy. Đó là bước đầu của con đường Ngài đã đi.

Gợi ý cho ngày vía

• Tụng Kinh Phổ Môn, hoặc niệm danh hiệu Bồ Tát Quán Thế Âm.
• Ngồi thiền mười lăm phút, lấy âm thanh quanh mình làm đối tượng: nghe mà không chạy theo.
• Ăn chay, dâng hương, hoa, đèn, trà, quả.
• Gọi điện cho một người đang buồn và chỉ lắng nghe, không khuyên.
• Trong bữa cơm tối, để mỗi người trong nhà kể một chuyện trong ngày, và cả nhà cùng nghe.