Đền Ngọc Sơn

Đền Ngọc Sơn nằm trên đảo Ngọc ở phía bắc hồ Hoàn Kiếm, giữa lòng Hà Nội, nối với bờ bằng cây cầu Thê Húc sơn đỏ. Đền thờ Văn Xương Đế Quân, vị thần coi việc văn chương khoa cử, cùng Đức Thánh Trần Hưng Đạo. Cùng với hồ Hoàn Kiếm, đền là di tích quốc gia đặc biệt.

Lịch sử

Tương truyền từ thời Lý, trên gò này đã có một ngôi đền tên Ngọc Tượng; đến thời Trần đổi gọi Ngọc Sơn. Lâu ngày đền ấy đổ nát.

Ngôi đền ngày nay có từ đầu thế kỷ 19. Theo bài ký soạn năm 1843, ông Tín Trai người làng Nhị Khê nhân có đền thờ Quan Đế trên gò, bèn mở rộng thành chùa Ngọc Sơn. Ít năm sau, một hội thiện sửa lại, đặt tượng Văn Xương vào thờ và đổi gọi là đền Ngọc Sơn. Ngoài Văn Xương Đế Quân, đền còn thờ Quan Vũ, Lã Động Tân, rồi sau thêm Đức Thánh Trần.

Năm 1865, đời Tự Đức, nhà nho Nguyễn Văn Siêu đứng ra tu sửa: đắp thêm đất, kè đá quanh đảo, dựng Tháp Bút, Đài Nghiên, đình Trấn Ba và bắc cầu Thê Húc từ bờ đông vào đền.

Kiến trúc

Các công trình trên đảo và bên bờ hồ đều mang ý nghĩa đề cao chữ nghĩa:

• Tháp Bút dựng trên núi Độc Tôn bên bờ hồ, đỉnh tháp hình ngọn bút lông, thân khắc ba chữ "Tả thanh thiên", nghĩa là viết lên trời xanh.
• Đài Nghiên là cửa cuốn, trên đặt một nghiên mực bằng đá hình nửa quả đào, có ba con ếch đội.
• Cầu Thê Húc, tên có nghĩa là nơi đậu ánh nắng ban mai, dẫn tới cổng đền. Cầu được dựng năm 1865 thay cho cây cầu tre cũ, và đã được làm lại nhiều lần, trong đó có lần năm 1952.
• Đắc Nguyệt lâu (lầu được trăng) là cổng đền, nằm dưới bóng cây đa cổ thụ.
• Đình Trấn Ba (chắn sóng) hình vuông, tám mái, ở phía nam đảo.

Đền chính gồm hai toà nối nhau; toà phía bắc đặt tượng Văn Xương đứng cầm bút và tượng Trần Hưng Đạo. Trong đền còn trưng bày tiêu bản một cụ rùa Hồ Gươm.

Viếng đền

• Đền ở ngay trung tâm, đi bộ từ phố Đinh Tiên Hoàng qua cầu Thê Húc.