Đền Bạch Mã

Đền Bạch Mã ở số 76 phố Hàng Buồm, giữa khu phố cổ Hà Nội, thờ thần Long Đỗ, vị thần gốc của đất Thăng Long. Đây là trấn Đông trong Thăng Long tứ trấn, và gắn với truyền thuyết con ngựa trắng chỉ lối đắp thành Thăng Long.

Lịch sử

Đền có từ trước khi Lý Thái Tổ dời đô, được dựng khoảng thế kỷ 9, thời thuộc Đường, để thờ thần Long Đỗ (rốn rồng).

Theo sách Việt điện u linh tập, năm 1010 Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long, cho đắp thành nhưng thành nhiều lần sụp lở. Vua sai người tới đền cầu thần, thì thấy một con ngựa trắng từ trong đền đi ra. Theo dấu chân ngựa mà đắp, thành mới vững. Vua phong thần Long Đỗ làm Thành hoàng của kinh thành Thăng Long, và đền từ đó mang tên Bạch Mã.

Theo văn bia ở đền, đền được tu bổ lớn vào niên hiệu Chính Hòa đời Lê Hy Tông, rồi sửa thêm năm 1839 đời Minh Mạng. Năm 1986 đền được công nhận di tích quốc gia; năm 2022, cùng ba đền Quán Thánh, Voi Phục, Kim Liên, được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt Thăng Long tứ trấn.

Kiến trúc

Đền quay hướng nam, gồm nghi môn, phương đình tám mái, đại bái, thiêu hương và cung cấm nối nhau theo chiều dọc trong một không gian khép kín. Các toà liên kết bằng mái vòm "vỏ cua". Kiến trúc hiện nay mang phong cách thế kỷ 19, thời Nguyễn, nổi bật với khung gỗ lim và các vì kèo chạm trổ.

Đền còn giữ tượng thần Long Đỗ thời Lê, nhiều văn bia chữ Hán, chữ Nôm, sắc phong, kiệu thờ và đôi tượng phỗng gỗ. Trong đền có tượng ngựa trắng gợi lại sự tích dựng thành.