Chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Ninh)

Chùa Vĩnh Nghiêm, còn gọi là chùa Đức La, nằm ở ngã ba sông Lục Nam và sông Thương, thuộc Bắc Giang cũ, nay là Bắc Ninh. Đây là trung tâm của thiền phái Trúc Lâm thời Trần, nơi cả ba vị Tổ Trần Nhân Tông, Pháp Loa và Huyền Quang từng giảng đạo và đào tạo tăng tài. Chùa giữ kho mộc bản kinh Phật được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương, và là một phần của quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc, Di sản thế giới từ năm 2025.

Lịch sử

Tương truyền chùa có từ đầu thời Lý Thái Tổ. Thời Trần, chùa được tu tạo lớn. Văn bia chép rằng Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông khi mở chốn tùng lâm này còn mở cả chợ Đức La; vương thân quốc thích và thập phương góp ruộng cúng chùa.

Sau khi Trần Nhân Tông viên tịch, Tổ thứ hai là Pháp Loa về trụ trì Vĩnh Nghiêm, biến nơi đây thành trung tâm Phật giáo cả nước: đúc 1.300 pho tượng, đào tạo hơn mười lăm nghìn tăng ni, sắp đặt tăng chức cho các chùa. Tổ thứ ba là Huyền Quang, vốn là trạng nguyên, cũng từng trụ trì ở đây. Vì vậy chùa được xem là đất tổ của thiền phái Trúc Lâm, từng đứng đầu 72 chốn tùng lâm. Chùa là di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2015.

Ngôi chùa Vĩnh Nghiêm ở TP. Hồ Chí Minh do các vị sư từ miền Bắc vào dựng, lấy theo tên ngôi chùa gốc này.

Kiến trúc

Chùa rộng khoảng 1 ha, có lũy tre bao quanh, các công trình nối nhau trên một trục theo hướng đông nam. Từ cổng tam quan, con đường hơn 100 m trồng thông hai bên dẫn vào chùa. Khối thứ nhất hình chữ Công gồm bái đường, nhà thiêu hương và thượng điện, cửa võng chạm hoa lá chim muông sơn son thếp vàng. Kế đến là nhà Tổ đệ nhất thờ Trúc Lâm Tam Tổ, gác chuông hai tầng tám mái, và nhà Tổ đệ nhị thờ Tổ Pháp Loa.

Trên sân có tấm bia sáu mặt dựng năm 1606 ghi việc trùng tu chùa. Đối diện là vườn tháp của các vị hòa thượng.

Kho mộc bản

Chùa giữ khoảng 3.000 bản khắc gỗ của 34 đầu sách, mỗi bản hai mặt, khắc ngược chữ Hán và chữ Nôm để in. Nội dung gồm kinh, luật Phật giáo, lịch sử thiền phái Trúc Lâm, trước tác của Tam Tổ, và cả các bài thuốc nam, sơ đồ huyệt châm cứu. Tháng 5 năm 2012, mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm được công nhận là Di sản tư liệu thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Viếng chùa

• Vĩnh Nghiêm là một chặng trên con đường hành hương về đất tổ Trúc Lâm, cùng với Yên Tử và Côn Sơn.
• Trong nhà Tổ đệ nhất có đủ tượng ba vị Tổ Trúc Lâm: Trần Nhân Tông ngồi trong khám, Pháp Loa và Huyền Quang hai bên.