Chùa Côn Sơn

Chùa Côn Sơn, tên chữ là Thiên Tư Phúc tự, dân gian gọi là chùa Hun, nằm dưới chân núi Côn Sơn thuộc Hải Dương cũ, nay là Hải Phòng. Thời Trần, chùa là một trong ba trung tâm của thiền phái Trúc Lâm, cùng với Yên Tử và Quỳnh Lâm, và là nơi Tổ thứ ba Huyền Quang tu hành, viên tịch. Côn Sơn cũng là nơi Nguyễn Trãi lui về ở ẩn. Chùa thuộc khu di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn – Kiếp Bạc và quần thể Di sản thế giới Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc.

Lịch sử

Tương truyền núi còn có tên là núi Hun vì thời loạn mười hai sứ quân, nơi đây từng diễn ra trận hun khói vây bắt Phạm Bạch Hổ.

Năm 1304, Tổ Pháp Loa cho dựng một chùa nhỏ gọi là Kỳ Lân. Năm 1329, chùa được mở rộng thành Côn Sơn Thiên Tư Phúc tự và giao cho Huyền Quang trụ trì. Sau khi Huyền Quang viên tịch, vua Trần Minh Tông cho xây Đăng Minh bảo tháp giữ xá lợi của ngài. Ngày giỗ của ngài dần trở thành hội xuân Côn Sơn.

Đầu thời Lê, Nguyễn Trãi về Côn Sơn ở ẩn, theo bước ông ngoại là Trần Nguyên Đán. Năm 1439, vua Lê Thái Tông phục chức cho ông, trong đó có chức Đề cử chùa Tư Phúc, tức người coi sóc chùa Côn Sơn.

Thời Lê Trung Hưng, thiền sư Pháp Nhẫn trụ trì và mở rộng chùa. Theo bia năm 1614, chùa khi ấy có tới 83 gian, có tòa Cửu phẩm liên hoa gắn 385 tượng Phật, tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay và nhiều tượng khác. Qua chiến tranh, chùa nay nhỏ hơn nhiều nhưng vẫn hài hòa với cảnh núi rừng. Chùa được xếp hạng di tích quốc gia ngay đợt đầu năm 1962.

Kiến trúc

Chùa giữ bố cục nhiều lớp: hồ bán nguyệt, tam quan, sân trước, gác chuông, tiền đường năm gian, thiêu hương, thượng điện, tổ đường, điện Mẫu và nhà bia. Hai dãy hành lang tả hữu, mỗi bên 29 gian, dài hơn 75 m. Trước tiền đường có những cây đại cổ, trong sân là hai hàng thông già.

Sau chùa là khu tháp mộ. Lớn nhất là Đăng Minh bảo tháp bằng đá xanh, ba tầng, giữ xá lợi và tượng Huyền Quang. Dưới chân tháp là Giếng Ngọc, được xem như mắt của con kỳ lân là núi Côn Sơn. Trên đỉnh núi có khoảng đất bằng gọi là Bàn Cờ Tiên; tương truyền Tổ Pháp Loa đã đặt bàn cờ ở đây.

Chùa còn 16 tấm bia, bộ tượng Tam thế giữa thế kỷ 17, một tượng Đức Phật A Di Đà cao hơn 3 m và tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay bằng gỗ, niên đại cuối thế kỷ 16 đầu thế kỷ 17. Tương truyền hai pho tượng đất nhỏ ở nhà Tổ là tượng Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ.

Viếng chùa

• Hội xuân Côn Sơn diễn ra quanh ngày giỗ Tổ Huyền Quang, vào mùa xuân.
• Côn Sơn nằm trên đường hành hương về đất tổ Trúc Lâm cùng Yên Tử và chùa Vĩnh Nghiêm.