Kim Cang Thủ Bồ Tát

Bồ Tát Kim Cang Thủ là vị Bồ Tát cầm chày kim cang, tượng trưng cho sức mạnh che chở chánh pháp và năng lực của chư Phật. Ngài là một trong những vị Bồ Tát xuất hiện sớm nhất trong nghệ thuật Phật giáo, và giữ vai trò quan trọng trong Mật tông.

Tên gọi: Tên tiếng Phạn của Ngài là Vajrapāṇi. Vajra là kim cang, vừa là chày sấm sét, vừa là thứ kim cương không gì phá nổi; pāṇi là bàn tay. Tên Ngài nghĩa là người cầm kim cang trong tay. Kinh Đại Nhật gọi Ngài là Bí Mật Chủ, vị đứng ra thưa hỏi Phật về những giáo pháp sâu kín.

Lịch sử: Kinh điển Pāli đã kể đến một vị dạ-xoa tên Vajirapāṇi cầm chày sắt đứng sau Đức Phật, che chở Ngài trước kẻ hỗn láo. Trong nghệ thuật Gandhāra, khoảng thế kỷ 1 đến thế kỷ 3, Kim Cang Thủ là người theo hầu bên cạnh Đức Phật; nhiều phù điêu tạc Ngài theo dáng vị anh hùng Heracles của Hy Lạp, tay cầm chày.

Tam Bộ Hộ Chủ: Trong Phật giáo Tây Tạng, Ngài cùng Bồ Tát Quán Thế Âm và Bồ Tát Văn Thù hợp thành ba vị hộ chủ. Quán Thế Âm là lòng từ bi, Văn Thù là trí tuệ, còn Kim Cang Thủ là sức mạnh của chư Phật.

Hình tượng: Hình tướng quen thuộc nhất của Ngài là dáng phẫn nộ: thân màu xanh thẫm, mắt trợn, tóc dựng như lửa, tay phải giơ cao chày kim cang, chân bước dang rộng giữa vầng lửa. Vẻ dữ dội ấy không phải là giận dữ, mà là sức mạnh của lòng từ để dẹp tan chướng ngại và phiền não. Ở Trung Hoa và Nhật Bản, hai vị lực sĩ giữ cổng chùa, gọi là Nhân Vương hay Kim Cang lực sĩ, được xem là bắt nguồn từ Ngài.

Ý nghĩa: Kim Cang Thủ nhắc rằng lòng từ bi cần có sức mạnh đi cùng: dám đứng ra che chở người yếu, và dám dứt khoát với những thói quen xấu của chính mình.