Điện Hòn Chén

Điện Hòn Chén, tên chính thức là Huệ Nam điện, nằm trên núi Ngọc Trản bên bờ sông Hương, thượng nguồn kinh thành Huế. Điện thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na, và nổi tiếng với lễ hội rước Mẫu bằng thuyền trên sông Hương mỗi năm hai kỳ.

Lịch sử

Nơi đây vốn là đền thờ nữ thần Po Nagar, Mẹ xứ sở của người Chăm. Người Việt tiếp nhận và tiếp tục thờ bà với danh xưng Thánh Mẫu Thiên Y A Na; bốn chữ Hán "Thiên Y A Na" được chọn cho gần âm với tên Po Nagar.

Dân gian truyền rằng vua Minh Mạng lên núi chơi, đánh rơi chén ngọc xuống sông Hương; một con rùa lớn nổi lên ngậm chén trả lại, nên núi được gọi là Hòn Chén, hay Hoàn Chén (trả lại chén). Trong sắc phong của các vua Nguyễn, điện mang tên Ngọc Trản sơn từ. Năm 1832, vua Minh Mạng cho tu sửa, mở rộng đền.

Thời Tự Đức mất, Đồng Khánh chưa được lên ngôi; tương truyền mẹ ông lên đền cầu đảo và được Thánh Mẫu cho biết ông sẽ toại nguyện. Lên ngôi năm 1886, vua Đồng Khánh cho xây lại đền khang trang, làm thêm nhiều đồ thờ và đổi tên là Huệ Nam điện. Ngoài Thánh Mẫu, điện còn phối thờ nhiều vị thần thánh khác.

Lễ hội

• Lễ hội điện Huệ Nam tổ chức hai kỳ mỗi năm, vào tháng 3 và tháng 7 âm lịch.
• Đoàn rước Thánh Mẫu đi bộ từ thánh đường Thiên Tiên Thánh giáo tới bến Thương Bạc, rồi lên thuyền ngược sông Hương tới điện. Tại điện có lễ chánh tế, lễ phóng sinh, phóng đăng và diễn xướng chầu văn.
• Cuối năm 2024, lễ hội điện Huệ Nam được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.