
Đức Phật Dược Sư
Đức Phật Dược Sư là vị Phật của sự chữa lành. Theo kinh, Ngài là giáo chủ cõi Tịnh Lưu Ly ở phương Đông. Từ khi còn tu hạnh Bồ Tát, Ngài đã phát mười hai lời nguyện lớn để cứu chúng sinh khỏi bệnh khổ, cả bệnh nơi thân lẫn bệnh nơi tâm. Người Việt quen tìm đến Ngài khi trong nhà có người đau ốm, và khi cầu an đầu năm.
Tên gọi: Tên tiếng Phạn của Ngài là Bhaiṣajyaguru, nghĩa là "bậc thầy về thuốc". Danh hiệu đầy đủ là Dược Sư Lưu Ly Quang Vương Như Lai: vị Như Lai thầy thuốc, vua của ánh sáng lưu ly. Ngài còn được gọi là Đại Y Vương, tức vị vua thầy thuốc lớn, và Tiêu Tai Diên Thọ Dược Sư Phật, vị Phật giúp tiêu trừ tai ương, kéo dài tuổi thọ.
Thế giới: Kinh kể cõi Tịnh Lưu Ly ở về phương Đông, cách cõi Ta Bà hơn mười hằng hà sa cõi Phật. Đất ở đó bằng lưu ly, đường sá có dây vàng làm ranh giới, cung điện lâu đài đều bằng bảy báu, trang nghiêm không kém cõi Cực Lạc phương Tây của Đức A Di Đà. Đứng đầu hàng Bồ Tát ở cõi ấy là hai vị Nhật Quang Biến Chiếu và Nguyệt Quang Biến Chiếu.
Hình tượng: Tượng Phật Dược Sư thường ngồi kiết già trên tòa sen, tay trái cầm bình hoặc bát thuốc, tay phải kết ấn thí nguyện, có khi cầm một nhành cây thuốc. Lưu ly là thứ đá quý màu xanh thẫm, nên hào quang của Ngài hay được vẽ màu xanh trong như ngọc. Tranh Tây Tạng còn vẽ cả thân Ngài màu xanh lam. Ở nhiều chùa, Ngài được thờ cùng Đức Thích Ca và Đức A Di Đà, ứng với cõi phương Đông, cõi Ta Bà và cõi phương Tây.
Đại nguyện: Mười hai lời nguyện của Ngài hướng về ba điều: thân được lành lặn, đời sống được đủ đầy, tâm được sáng suốt và đi đúng đường.
Ý nghĩa: Thuốc của Đức Dược Sư không chỉ chữa thân. Trong đạo Phật, tham, sân, si thường được ví như những căn bệnh của tâm, còn giáo pháp là thuốc. Tụng Kinh Dược Sư, niệm danh hiệu Ngài là để cầu an cho người bệnh, và cũng là để tự chữa tâm mình: bớt tham, bớt giận, sáng suốt hơn. Kinh còn kể mười hai vị Dược Xoa đại tướng nguyện hộ trì người giữ gìn danh hiệu Ngài.
Ngày lễ trong năm
Theo Kinh Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai Bổn Nguyện Công Đức, bản dịch chữ Hán của ngài Huyền Trang, khi còn tu hạnh Bồ Tát, Ngài phát mười hai lời nguyện lớn. Dưới đây là ý chính của từng lời nguyện.
- Nguyện khi Ta thành Phật, thân Ta sáng rực chiếu khắp vô lượng thế giới, đủ ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp, và mọi chúng sinh cũng được như Ta.
- Nguyện thân Ta trong suốt như ngọc lưu ly, sáng hơn mặt trời mặt trăng. Chúng sinh ở nơi tối tăm nhờ ánh sáng ấy mà thấy đường, làm được mọi việc lành theo ý muốn.
- Nguyện dùng trí tuệ và phương tiện không cùng, giúp chúng sinh có đủ những thứ cần dùng, không ai phải thiếu thốn.
- Nguyện người đi theo đường tà được đưa về đường giác ngộ, người theo Thanh văn, Duyên giác được dẫn vào Đại thừa.
- Nguyện người tu hạnh thanh tịnh theo giáo pháp của Ta đều giữ trọn giới. Lỡ phạm giới mà nghe danh hiệu Ta thì được thanh tịnh trở lại, không rơi vào đường ác.
- Nguyện người thân thể khiếm khuyết, các giác quan không đủ, đau yếu tật nguyền, nghe danh hiệu Ta thì được thân đoan chính, các căn đầy đủ.
- Nguyện người bệnh nặng không ai cứu giúp, không thuốc men, không nơi nương tựa, nghe danh hiệu Ta thì bệnh tật tiêu trừ, thân tâm an vui, gia đình đủ đầy, cho đến khi chứng quả Bồ-đề.
- Nguyện người nữ khổ vì trăm điều bức bách của thân nữ mà muốn rời bỏ thân ấy, nghe danh hiệu Ta thì được chuyển thân như ý, cho đến khi chứng quả Bồ-đề.
- Nguyện giúp chúng sinh ra khỏi lưới ma và rừng rậm tà kiến, quay về chánh kiến, dần tu hạnh Bồ Tát và sớm thành Phật.
- Nguyện người bị pháp luật trói buộc, giam cầm, tra khảo, chịu nhiều khổ nhục, nhờ oai lực phước đức của Ta mà thoát mọi khổ não.
- Nguyện người vì đói khát mà tạo nghiệp ác, trước được ăn uống no đủ, sau được vị ngọt của chánh pháp, sống an vui.
- Nguyện người nghèo không có áo mặc, khổ vì muỗi mòng, nóng lạnh, được y phục tốt đẹp, hương hoa, âm nhạc như ý.
Dược Sư Quán Đảnh Chân Ngôn
Nam mô bạc già phạt đế, bệ sát xã, lũ rô thích lưu ly, bát lạt bà, hắc ra xà dã,đát tha yết đa da, a ra hắc đế, tam miệu tam bột đà da.Đát điệt tha: Án, bệ sát thệ, bệ sát thệ, bệ sát xã, tam một yết đế, tóa ha.
Namo bhagavate bhaiṣajya-guru-vaiḍūrya-prabha-rājāya tathāgatāya arhate samyaksaṃbuddhāya. Tadyathā: oṃ bhaiṣajye bhaiṣajye bhaiṣajya-samudgate svāhā.
Ý nghĩa
Phần đầu là lời quy kính Đức Thế Tôn Dược Sư Lưu Ly Quang Vương, bậc Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác. Phần chú gọi "thuốc" ba lần, với ý nguyện thuốc lành hiện khởi, tiêu trừ bệnh khổ nơi thân và tâm.
Theo nghi thức tụng Kinh Dược Sư ở các chùa Bắc tông.