Giao thừa

Giao thừa là thời khắc năm cũ qua, năm mới đến. Theo Hán Việt từ điển giản yếu của Đào Duy Anh, "giao thừa" nghĩa là "cũ giao lại, mới tiếp lấy". Với Tết âm lịch, đó là lúc nửa đêm 30 tháng Chạp, hoặc 29 nếu tháng Chạp năm ấy thiếu. Thời khắc quan trọng nhất là đầu giờ Chính Tý, đúng 0 giờ ngày mùng 1 tháng Giêng.

Đêm cuối năm còn được gọi là đêm trừ tịch. Các gia đình sum họp, tiễn năm cũ và chờ đón những điều tốt lành của năm mới.

Phong tục cúng giao thừa

Theo nếp xưa, nhà nhà làm hai mâm lễ: một mâm cúng gia tiên trên bàn thờ trong nhà, một mâm cúng trời đất ngoài sân trước cửa. Theo tín ngưỡng dân gian, mỗi năm có một vị quan Hành khiển nhà trời cai quản hạ giới, mười hai vị luân phiên theo mười hai con giáp. Đêm giao thừa là lúc vị cũ bàn giao cho vị mới, nên mâm lễ ngoài trời là để tiễn người cũ và đón người mới.

Truyện xưa còn kể một chi tiết đáng nhớ. Các vị ấy bận rộn, đi vội, nhưng chỉ nhìn khói hương, ánh đèn là biết lòng gia chủ. Nhà nào cúng để cầu lợi, để "mua chuộc" thì các vị đi thẳng. Nhà nào chân chất, sống tử tế thì dù chỉ một nén hương, các vị cũng vui lòng nhận. Người xưa đã gửi vào đó một lời dạy: lòng thành quý hơn mâm cỗ.

Giao thừa ở chùa

Theo Hòa thượng Thích Lệ Trang trên báo Giác Ngộ, lễ giao thừa vốn bắt nguồn từ tập tục dân gian. Khi Phật giáo vào Việt Nam, chư Tổ đã kết hợp tục ấy với nghi lễ nhà chùa, thành nghi thức giao thừa trong thiền môn. Đầu giờ Tý, chùa thỉnh chuông, dâng hương, trì chú, tụng kinh, chúc phúc và trao lộc đầu xuân cho Phật tử.

Đêm giao thừa, có chùa người ngồi kín chánh điện chờ giờ. Đúng thời khắc chuyển năm, tiếng đại hồng chung vang lên từ chánh điện, rồi tiếng chuông mõ mở đầu thời kinh cầu an đầu năm; có chùa tụng Kinh Dược Sư. Sau thời kinh, nhiều chùa phát lộc xuân cho Phật tử: một phong bao nhỏ, bên trong là đồng tiền tượng trưng hoặc một lời chúc viết tay. Có gia đình ba thế hệ cùng đến chùa, người già niệm Phật, trẻ nhỏ tập chắp tay lễ Phật.

Đón năm mới theo lời Phật dạy

Hòa thượng Thích Lệ Trang khuyên Phật tử làm lễ giao thừa tại nhà với lễ phẩm trang nghiêm, tinh khiết, tránh đồ huyết nhục. Người lớn trong nhà dâng hương, khấn nguyện trước, rồi mọi người lần lượt lễ bái.

Về tục chọn người "xông đất", Hòa thượng nhắc câu "tội phúc vô môn, duy nhân tự triệu": phúc hay họa không có cửa nào đưa đến, đều do chính người mình gây ra. Vì thế nên coi trọng đạo đức của người đến nhà hơn là tuổi tác. Và tốt nhất là tự mình đến chùa lễ Phật, làm việc thiện, rồi mang "lộc Phật" về nhà.

Còn tục hái lộc ở miền Bắc, tức bẻ một cành cây ở đền chùa đem về lấy may, nay nhiều người khuyên không nên làm, vì làm hư hại cây cối trong chùa. Có chùa đã thay bằng việc tặng hoa cho người đến lễ.

Gợi ý cho đêm giao thừa

• Dọn sạch bàn thờ, bày mâm lễ đơn giản: hương, hoa, đèn, trà, mâm ngũ quả, bánh chưng, mứt Tết.
• Nếu có thể, đến chùa đón giao thừa, cùng đại chúng tụng kinh cầu an. Nếu ở nhà, cả nhà cùng tụng Kinh Phổ Môn hoặc Bát Nhã Tâm Kinh.
• Trước thời khắc giao thừa, ngồi yên vài phút, nhìn lại một năm đã qua, cảm ơn những người đã ở bên mình.
• Nhận lộc chùa phát thay vì bẻ cành cây.
• Lời chúc đầu tiên của năm mới dành cho cha mẹ, ông bà.

Sáng hôm sau là Tết Nguyên Đán, cũng là ngày vía Đức Di Lặc.