Tết Nguyên Đán
Tết Nguyên Đán là ngày lễ lớn nhất trong năm của người Việt. Chữ "nguyên" nghĩa là khởi đầu, chữ "đán" là buổi sáng sớm: Nguyên Đán là buổi sáng đầu tiên của một năm mới. Với người con Phật, mùng 1 Tết còn là ngày vía Đức Di Lặc, vị Phật của tương lai với nụ cười hoan hỷ.
Tết của người trồng lúa
Tết vốn là lễ hội của những dân tộc lấy lúa gạo làm lương thực chính, để tạ ơn trời đất cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Vì vậy mâm Tết của người Việt có bánh chưng, bánh giầy làm từ gạo nếp, gắn với sự tích thời các vua Hùng.
Theo một số nhà nghiên cứu, thời Hùng Vương, Tết có thể rơi vào tháng Tý, tức tháng Mười một âm lịch. Sau này, chịu ảnh hưởng từ Trung Hoa, người Việt mới chuyển sang ăn Tết vào tháng Giêng.
Một điều ít người để ý: âm lịch Việt Nam tính theo giờ Hà Nội (múi giờ GMT+7), còn âm lịch Trung Quốc tính theo giờ Bắc Kinh (GMT+8). Vì lệch nhau một giờ, có năm Tết Việt Nam rơi cùng ngày với Trung Quốc, có năm lại sớm hoặc muộn hơn. Lịch trong ứng dụng này tính theo giờ Việt Nam.
Ba ngày Tết
Sáng mùng 1 Tết, con cháu tụ họp về nhà người trưởng họ, lễ tổ tiên rồi chúc Tết ông bà. Theo lệ xưa, cứ sang năm mới là mỗi người thêm một tuổi, nên lời chúc Tết đầu năm cũng là lời chúc thọ các bậc cao niên.
Dân gian có câu "mùng Một Tết cha, mùng Hai Tết mẹ, mùng Ba Tết thầy": ngày đầu năm chúc Tết cha, ngày thứ hai chúc Tết mẹ, ngày thứ ba học trò đến chúc Tết thầy. Người lớn mừng tuổi trẻ nhỏ một phong bao đỏ kèm lời chúc ăn no, chóng lớn.
Mỗi miền có hoa Tết riêng. Miền Bắc chuộng cành đào đỏ thắm. Miền Trung và miền Nam chưng mai vàng; người miền Nam tin rằng mai nở đúng giao thừa hay sáng mùng 1 thì năm ấy nhiều may mắn.
Lễ chùa đầu năm
Đi chùa lễ Phật đầu năm là nếp đẹp của người Việt. Người ta đến chùa để cầu bình an cho gia đình, để tìm chút tĩnh lặng sau một năm bận rộn, để nghe pháp. Nhiều người còn xin một chữ hay một câu đối đầu năm, đem về treo ở nơi trang trọng trong nhà.
Thích Đức Trí trên trang Phật giáo Việt Nam khuyên người Phật tử đón xuân bằng việc lễ Phật, nghe pháp, tụng kinh, niệm Phật, ngồi thiền, thay cho việc cúng thần cầu lợi. Nên tránh sát sinh để cúng bái, coi bói chọn ngày, đốt vàng mã, và những cuộc rượu chè, cờ bạc đầu năm. Điều cốt lõi là thực hành ba bước Văn, Tư, Tu: nghe lời Phật dạy, suy ngẫm, rồi đem vào đời sống.
Theo lời Hòa thượng Viên Minh được dẫn trên trang Phật giáo Việt Nam: người biết tu tập thì ngày nào cũng là ngày Tết. Tết không chỉ ở ba ngày đầu năm. Tết là mỗi lần lòng mình được làm mới.
Gợi ý cho những ngày Tết
- Sáng mùng 1, đến chùa lễ Phật, dự lễ cầu an đầu năm, hoặc lễ Phật tại nhà trước khi đi chúc Tết.
- Tụng Kinh Phổ Môn cầu an cho gia đình, hoặc Bát Nhã Tâm Kinh cho tâm lắng lại.
- Ăn chay ngày mùng 1. Mâm cúng Phật chỉ cần hương, hoa, đèn, trà, mâm ngũ quả.
- Dành trọn thời gian cho cha mẹ, ông bà, thầy cô; lời chúc đến từ lòng thật.
- Mừng tuổi trẻ nhỏ kèm một lời dặn dò tử tế.
- Đặt cho mình một chữ của năm mới, như "hiền", "nhẫn" hay "chăm", và thử sống theo chữ ấy.