Vía Bồ Tát Chuẩn Đề

Ngày 16 tháng Ba âm lịch là ngày vía Phật Mẫu Chuẩn Đề theo lệ Phật giáo Bắc tông. Tranh tượng của Ngài rất dễ nhận ra: một vị Bồ Tát ngồi kiết già trên tòa sen, ba mắt, mười tám tay, mỗi tay cầm một pháp khí.

Ngài là ai

Chuẩn Đề phiên âm từ tiếng Phạn Cundī. Theo Từ điển Phật học Huệ Quang, tên này có nghĩa là thanh tịnh. Ngài còn được gọi là Thất Câu Chi Phật Mẫu, nghĩa là mẹ của bảy câu-chi, tức bảy mươi triệu, vị Phật. Đây là một vị Bồ Tát mang hình tướng nữ, có gốc từ Phật giáo Ấn Độ, và đến nay vẫn được tôn kính rộng rãi ở các nước Phật giáo Đông Á. Kinh và nghi thức về Ngài được dịch sang chữ Hán từ đời Đường.

Có nơi xem Ngài là một hóa thân của Bồ Tát Quán Thế Âm, gọi là Chuẩn Đề Quan Âm. Mật giáo Nhật Bản xếp Ngài vào sáu vị Quán Âm; có truyền thống khác lại xếp Ngài vào Phật bộ và gọi là Phật Mẫu. Hai cách hiểu ấy cùng tồn tại trong Phật giáo.

Chữ "Phật Mẫu" có nhiều tầng nghĩa. Nó có thể chỉ trí tuệ Bát-nhã, vì mọi vị Phật đều từ trí tuệ ấy mà thành; có thể chỉ Chánh pháp, vì chư Phật nương pháp mà thành Phật. Báo Giác Ngộ cũng lưu ý: tín ngưỡng thờ Địa Mẫu trong dân gian không liên quan gì đến Phật Mẫu Chuẩn Đề.

Mười tám cánh tay

Tượng Chuẩn Đề phổ biến ở Đông Á có mười tám tay. Mỗi tay cầm một pháp khí, tượng trưng cho một phương tiện thiện xảo để giúp chúng sinh. Theo phần phụ lục của kinh, mười tám cánh tay còn biểu thị mười tám công đức của sự thành Phật.

Hai tay trên cùng kết ấn Chuẩn Đề, như đang thuyết pháp. Các tay còn lại cầm hoa sen, lưỡi kiếm, bình nước, chuỗi hạt, bánh xe pháp, pháp loa, chày kim cương, và một cuốn Kinh Bát-nhã. Ngài có ba mắt, thân màu vàng nhạt, ngồi trên tòa sen, dưới có hai vị Long Vương nâng đỡ.

Hạnh nguyện của Ngài là hộ trì Phật pháp, giúp chúng sinh tránh tai ương, và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh hay người có số mạng ngắn ngủi.

Thần chú Chuẩn Đề

Pháp môn gắn với Ngài là trì tụng thần chú Chuẩn Đề. Theo kinh Chuẩn Đề Đà-la-ni, câu chú bằng tiếng Phạn là:

namaḥ saptānāṃ samyaksaṃbuddha koṭīnāṃ tadyathā oṃ cale cule cunde svāhā

Các chùa Việt thường đọc theo âm Hán Việt:

Nam mô tát đa nẫm, tam miệu tam bồ đề, câu chi nẫm, đát điệt tha. Án, chiết lệ, chủ lệ, Chuẩn Đề, ta bà ha.

Phần đầu câu chú có nghĩa là kính lễ bảy câu-chi bậc Chánh Đẳng Giác. Ba chữ "cale, cule, cunde" là ba cách gọi tên của chính Ngài. Theo Giác Ngộ, trì chú Chuẩn Đề với lòng chí thành giúp tiêu trừ tai chướng, tăng trưởng phước đức, hướng về giác ngộ; và trì chú phải đi cùng với tinh tấn tu hành.

Gợi ý cho ngày vía

• Trì chú Chuẩn Đề với tâm chuyên nhất, như một cách giữ tâm định lại.
• Tụng Bát Nhã Tâm Kinh; trong mười tám tay, Ngài cầm một cuốn Kinh Bát-nhã.
• Ăn chay, dâng hương, hoa, đèn, trà, quả.
• Hồi hướng cho người thân đang bệnh, và làm một việc cụ thể để giúp họ.
• Nhìn mười tám cánh tay của Ngài như một lời nhắc: giúp người cần nhiều cách khác nhau. Hôm nay, thử giúp ai đó theo một cách mình chưa từng làm.