Đức Phật Nhiên Đăng

Đức Phật Nhiên Đăng là một vị Phật ở thời quá khứ rất xa, trước Đức Thích Ca vô số kiếp. Ngài được nhắc đến nhiều nhất vì chính Ngài đã thọ ký cho tiền thân của Đức Thích Ca, tức là báo trước rằng người tu sĩ trẻ năm xưa về sau sẽ thành Phật.

Tên gọi: Tên tiếng Phạn của Ngài là Dīpaṃkara, nghĩa là "người thắp đèn", người mang ánh sáng. Nhiên Đăng là dịch nghĩa của tên ấy: đốt đèn. Ngài còn được gọi là Đính Quang Phật. Tương truyền khi Ngài ra đời, quanh thân sáng rực như có muôn ngọn đèn.

Thọ ký: Theo các truyện tiền thân, thuở ấy Đức Thích Ca là một người tu sĩ trẻ, kinh sách Nam truyền gọi là Sumedha, kinh sách Bắc truyền gọi là Thiện Huệ. Nghe tin Đức Nhiên Đăng sắp đi qua, dân chúng sửa sang đường sá. Còn một chỗ lầy lội chưa kịp lấp, Thiện Huệ liền nằm xuống, trải mái tóc trên bùn để Phật bước qua không lấm chân. Có bản kể thêm rằng anh đã mua năm cành sen để dâng Phật. Đức Nhiên Đăng dừng lại và nói: về sau người này sẽ thành Phật, hiệu là Thích Ca Mâu Ni. Từ lời thọ ký ấy, Thiện Huệ bền lòng tu hạnh Bồ Tát qua nhiều đời.

Trong kinh: Kinh Kim Cang nhắc lại chuyện này với một ý sâu hơn. Đức Thích Ca hỏi ngài Tu Bồ Đề: thuở xưa ở chỗ Phật Nhiên Đăng, Như Lai có đắc pháp gì không? Và Ngài tự trả lời: không có pháp nào để đắc. Chính vì không còn chấp vào một pháp để đắc nên mới được Phật Nhiên Đăng thọ ký.

Hình tượng: Tượng Phật Nhiên Đăng thường đứng, tay phải giơ lên kết ấn vô úy. Ở Nepal, cộng đồng Phật giáo người Newar tôn kính Ngài như vị che chở cho người buôn bán và đi biển; tượng của Ngài ở đây thường đội mũ báu, đeo nhiều trang sức. Các phù điêu cổ vùng Gandhāra hay khắc cảnh người tu sĩ trẻ trải tóc trước chân Phật.

Ý nghĩa: Câu chuyện Thiện Huệ nhắc rằng con đường thành Phật bắt đầu từ một tấm lòng cung kính và một lời nguyện bền bỉ. Ánh sáng mà tên Ngài gợi ra là ánh sáng truyền nối: ngọn đèn này thắp sáng ngọn đèn kia, thầy truyền cho trò, đời trước truyền cho đời sau.