Đức Phật Đại Nhật Như Lai

Đức Phật Đại Nhật Như Lai, còn gọi là Tỳ Lô Giá Na Phật, là vị Phật tượng trưng cho pháp thân: chân lý có mặt khắp mọi nơi, như ánh sáng chiếu khắp. Trong Kinh Hoa Nghiêm, Ngài là giáo chủ thế giới Hoa Tạng; trong Mật tông, Ngài là vị Phật ở trung tâm của mọi mạn-đà-la.

Tên gọi: Tên tiếng Phạn của Ngài là Vairocana, nghĩa là "chiếu sáng khắp nơi". Tỳ Lô Giá Na là phiên âm, Biến Chiếu là dịch nghĩa. Mật tông gọi Ngài là Mahāvairocana, tức Đại Nhật Như Lai: vị Như Lai như mặt trời lớn. Các bản chú giải còn nói rõ ánh sáng của Ngài hơn mặt trời ở chỗ không có ngày đêm, không có nơi nào không tới.

Thế giới: Kinh Hoa Nghiêm tả thế giới Hoa Tạng trang nghiêm, nơi trong mỗi hạt bụi có vô số cõi nước, và Đức Tỳ Lô Giá Na là pháp thân hiện khắp trong tất cả. Trong các thời kinh ở chùa Việt, danh hiệu Thanh Tịnh Pháp Thân Tỳ Lô Giá Na Phật thường được xưng niệm đầu tiên trong mười hồng danh, trước Viên Mãn Báo Thân Lô Xá Na Phật và Thiên Bách Ức Hóa Thân Thích Ca Mâu Ni Phật.

Trong Mật tông: Hai bộ kinh căn bản của Mật tông là Kinh Đại Nhật và Kinh Kim Cang Đỉnh đều lấy Ngài làm trung tâm. Kinh Đại Nhật được ngài Thiện Vô Úy cùng ngài Nhất Hạnh dịch sang chữ Hán vào đời Đường. Ở Nhật Bản, Chân Ngôn tông do ngài Không Hải sáng lập tôn Ngài là Đức Phật bản tôn. Pho Đại Phật nổi tiếng ở chùa Đông Đại (Nara) cũng là tượng Đức Tỳ Lô Giá Na.

Hình tượng: Khác với hầu hết tượng Phật, tượng Đại Nhật Như Lai trong Mật tông thường đội mão báu, đeo chuỗi ngọc như một vị vua, ngồi kiết già trên tòa sen. Hai tay Ngài kết trí quyền ấn: tay phải nắm lấy ngón trỏ tay trái dựng trước ngực, biểu thị Phật và chúng sinh, lý và trí, vốn không hai. Có tượng kết ấn thiền định, hai tay đặt trong lòng.

Ý nghĩa: Đại Nhật Như Lai nhắc rằng chân lý không ở một nơi xa xôi. Như ánh sáng rọi khắp, pháp thân có mặt trong mọi sự vật và mọi khoảnh khắc. Người tu nhìn đời bằng con mắt ấy sẽ thấy cả những việc thường ngày cũng là chỗ để tu.