Tết Trung Thu

Rằm tháng Tám âm lịch là Tết Trung Thu, còn gọi là Tết Đoàn viên, Tết trông Trăng. Ở Việt Nam, ngày này dần trở thành ngày Tết của trẻ em: phá cỗ, rước đèn, đeo mặt nạ, múa lân. Đây cũng là một ngày rằm, và là đêm trăng được xem là sáng, tròn nhất trong năm.

Trăng giữa mùa thu

Trung Thu nghĩa là giữa mùa thu. Lễ hội này đã có từ rất lâu, được tổ chức ở nhiều nước Á Đông: Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên. Người Trung Hoa gắn ngày này với truyền thuyết nàng Hằng Nga trên cung trăng. Người Việt thì kể chuyện chú Cuội: cây đa quý bị bật gốc bay lên trời, Cuội níu rễ cây kéo lại không được, nên bị bay lên cung trăng cùng cây đa. Nhìn lên mặt trăng, trẻ con vẫn chỉ cho nhau bóng chú Cuội ngồi dưới gốc cây.

Thời điểm này cũng là mùa thu hoạch giữa thu, nên ông bà ta có câu: "Muốn ăn lúa tháng Năm, trông trăng rằm tháng Tám".

Trung Thu xưa của người Việt

Theo Phan Kế Bính trong sách Việt Nam phong tục, thế kỷ 19, ban ngày người ta làm cỗ cúng gia tiên, tối đến bày cỗ thưởng trăng. Đầu cỗ là bánh mặt trăng, cùng nhiều thứ bánh trái nhuộm màu xanh đỏ. Con gái ở phố thi nhau khéo tay, gọt đu đủ thành hoa, nặn bột thành con tôm, con cá.

Mâm cỗ Trung Thu ngày trước thường có con chó làm bằng múi bưởi, gắn hai hạt đậu đen làm mắt, chung quanh bày bánh nướng, bánh dẻo, chuối, cốm, hồng, thị, na. Hạt bưởi được bóc vỏ, xâu vào que, phơi khô từ mấy tuần trước, đến đêm rằm thì đốt lên cho sáng. Khi trăng lên đỉnh đầu là lúc phá cỗ.

Đồ chơi Trung Thu là những thứ bồi bằng giấy: đèn ông sao, đèn kéo quân, mặt nạ, đầu sư tử, trống bỏi, tò he. Thời khó khăn, nhiều nhà tự tay làm lấy đèn ông sao cho con. Ở nhiều làng quê, trẻ em cùng nhau rước đèn đi khắp thôn xóm; người lớn múa lân, nhộn nhịp nhất là hai đêm 14 và 15.

Thời xưa, người Việt còn hát trống quân trong dịp Trung Thu, theo nhịp ba "thình, thùng, thình". Nghề làm lồng đèn đến nay vẫn còn ở Tuyên Quang, Hội An, và phố lồng đèn Lương Nhữ Học ở Chợ Lớn.

Đoàn viên và chia sẻ

Trung Thu là dịp biếu quà ông bà, cha mẹ, thầy cô, bạn bè: hộp bánh, ấm trà, ít hoa quả. Bên cạnh đó cũng có mặt trái: có những hộp bánh đắt tiền mà người nghèo không mua nổi, và có lúc quà Trung Thu bị biến thành dịp biếu xén, nhờ vả.

Nhìn theo tinh thần nhà Phật, món quà quý không nằm ở giá tiền. Một hộp bánh tự tay chọn cho cha mẹ, một buổi tối ngồi cùng con cháu dưới trăng, một chiếc đèn ông sao trao cho đứa trẻ không có đèn, có khi còn quý hơn nhiều.

Gợi ý cho đêm Trung Thu

• Ăn chay ngày rằm, dâng hương, hoa, đèn, trà, bánh, quả lên bàn Phật và bàn thờ gia tiên.
• Dành trọn buổi tối cho gia đình: cùng con cháu làm đèn, bày cỗ, phá cỗ, kể chuyện chú Cuội.
• Góp một phần quà cho trẻ em nghèo trong xóm, hoặc gửi qua chùa, qua các nhóm thiện nguyện.
• Biếu quà vừa sức, đúng lòng; không biếu để nhờ vả.
• Trước khi ngủ, ra ngoài ngắm trăng vài phút, thở chậm và ngồi yên với ánh trăng.