Tết Trùng Cửu

Ngày mùng 9 tháng Chín âm lịch là Tết Trùng Cửu, còn gọi là Tết Trùng Dương. Đây là một ngày tết theo phong tục Trung Hoa, cũng được giữ ở Nhật Bản, Hàn Quốc. Ngày nay, ý nghĩa đẹp nhất của nó là kính trọng người cao tuổi.

Hai lần số chín

Theo Kinh Dịch, số chín là số dương. Ngày chín tháng Chín có hai lần số chín, nên gọi là Trùng Cửu, hay Trùng Dương: hai lần dương. Người Hoa còn đọc "cửu cửu" (chín chín) gần giống "cửu cửu" nghĩa là lâu dài, nên ngày này mang theo lời chúc sống lâu, mạnh khỏe. Vì vậy ở Trung Hoa, Trùng Cửu còn được gọi là Tết người cao tuổi; ở Đài Loan, đây là Ngày người cao tuổi.

Lên cao tránh nạn

Tích kể phổ biến nhất xảy ra vào đời Hậu Hán. Có người tên Hoàn Cảnh theo học đạo với Phí Trường Phòng. Một hôm thầy bảo: ngày mùng 9 tháng 9 nhà ngươi sẽ gặp tai nạn; đến ngày ấy hãy đưa cả nhà lên núi cao, đeo túi đỏ đựng lá thù du, uống rượu hoa cúc, tối hãy về. Hoàn Cảnh làm theo. Chiều về, thấy gà, chó, heo trong nhà đều chết cả. Từ đó người ta có tục mùng 9 tháng 9 lên núi tránh nạn.

Sách Phong thổ ký lại kể một tích khác về một trận lụt lớn cuối đời nhà Hạ, đúng ngày mùng 9 tháng 9, nên mỗi năm đến ngày ấy dân chúng kéo nhau lên núi cao. Về sau, đến đời Đường, Trùng Cửu thành ngày lễ của văn nhân thi sĩ: mang bầu rượu túi thơ lên núi, ngắm cảnh ngâm vịnh. Thơ xưa có câu "Gặp ngày Trùng Cửu đăng cao", "đăng cao" nghĩa là lên chỗ cao.

Hoa cúc và lòng kính lão

Phong tục ngày Trùng Cửu gồm leo núi, ngắm hoa cúc, uống trà hay rượu hoa cúc, cài cành thù du, ăn bánh Trùng Cửu. Chữ "cao" là bánh, đọc giống chữ "cao" là lên cao, nên nơi không có núi thì ăn bánh thay cho lên núi. Hoa cúc và thù du đều được xem là có tác dụng làm sạch, giữ sức khỏe. Ở Hồng Kông và Ma Cao, nhiều gia đình đi tảo mộ tổ tiên trong ngày này.

Ở Nhật Bản, ngày này gọi là Lễ hội hoa cúc, được cử hành ở cả đền Thần đạo lẫn chùa Phật giáo, với mong ước sống lâu. Người Hàn Quốc ăn bánh có lá hoa cúc, leo núi, ngắm hoa.

Hoa cúc cũng là loài hoa người Việt quen dùng để thờ cúng. Ngày Trùng Cửu là dịp đẹp để đặt một bình cúc vàng lên bàn Phật.

Một cách nhìn nhà Phật

Gốc tích của Trùng Cửu là chuyện tránh ngày xui. Đạo Phật không dạy sợ ngày xấu: phúc họa do chính việc mình làm mà ra. Nhưng cái lõi đẹp còn lại của ngày này thì rất gần với lời Phật dạy: nghĩ đến sự bền lâu của sức khỏe, và nhất là quan tâm, chăm sóc người già. Ông bà, cha mẹ đã già là những người gần nhất để mỗi người báo hiếu.

Gợi ý cho ngày Trùng Cửu

Thăm ông bà, cha mẹ hay một người già neo đơn trong xóm; ngồi lâu một chút, nghe họ kể chuyện.
Dâng một bình hoa cúc lên bàn Phật, cùng hương, đèn, trà, quả.
Rủ người thân đi bộ lên một quả đồi, hay dạo công viên buổi sáng. Đi chậm, thở đều, như một buổi thiền giữa trời.
Pha một ấm trà hoa cúc, đọc cho nhau nghe vài bài thơ thu.
Ăn chay một bữa, hồi hướng cho người già đang đau yếu.